Tekne, motor ve elektrik: denge, yakıt, akü

Konu 1 / 5

Gövde, denge ve yükleme

Küçük teknelerde iki temel gövde türü vardır.

Deplasman gövde suyu iterek ilerler ve hızı sınırlıdır; ağır ve yumuşak gider. Kızaklayan gövde belli bir hızdan sonra suyun üstüne çıkar; hızlıdır ama dalgada sert vurur ve yük dağılımına duyarlıdır.

Bilmeniz gereken terimler: su hattı (teknenin su yüzeyiyle buluştuğu çizgi), fribord (su hattından güverte kenarına kadar olan yükseklik), sintine (teknenin en alt bölümü, suyun toplandığı yer), omurga (gövdenin boydan boya uzanan ana elemanı).

Teknenin dengesi için ağırlığı alçakta ve ortada tutun. Herkesin aynı bordaya geçmesi, ağır yükün yukarıda ya da bir uçta durması, sintinede çalkalanan su teknenin devrilmeye karşı direncini azaltır. Aşırı yük fribordu düşürür ve dalganın içeri girmesini kolaylaştırır. Bunlar iyi denizcilik uygulamasıdır.

Kaç kişi binebileceği ise bir yasal kuraldır: yönetmeliğe göre teknenin CE uygunluk beyanındaki tasarım kategorisinde yazan sayı kadar kişi binebilir. Beyan yoksa her metre için bir kişi, ama hiçbir durumda 12 kişiden fazla değil (madde 5/10). Bu sayıdan fazla kişiyle çıkan tekne "yolculuğuna izin verilmemiş" sayılır (madde 18/1).

• Kişileri oturtun ve ağırlığı iki bordaya eşit dağıtın.
• Sintineyi kuru tutun; sintinede su varsa nedenini bulun.

Konu 2 / 5

Motorlar ve çalıştırma öncesi kontrol

Dıştan takma motor teknenin kıçına (aynalığa) takılır, yönü motorun kendisi döndürülerek verilir.

İçten takma motor gövdenin içindedir; pervane şaftla döner, yön ise ayrı bir dümen yelpazesiyle verilir. İçten-dıştan düzende motor içeride, ayak dışarıdadır.

Çalıştırmadan önce iyi uygulama kontrol listesi: yakıt miktarı ve yakıt hattı, motor yağı, (içten takmada) soğutma suyu vanası açık mı, kayışlar, sintine kuru mu, akü bağlantıları sağlam mı.

Dıştan takma motorlar deniz suyuyla soğutulur. Motoru çalıştırdıktan hemen sonra kontrol suyu çıkışına bakın: ince bir su akışı görmelisiniz. Su gelmiyorsa motoru durdurun; su alış ağzı tıkanmış ya da su pompasının pervanesi (impeller) arızalı olabilir. İçten takmada da egzozdan su gelip gelmediğine ve deniz suyu filtresine bakılır.

Motor durdurma kordonu (kill cord) dümendeki kişinin bileğine ya da bacağına takılır. Kişi düşer ya da dümenden uzaklaşırsa kordon çekilir ve motor durur; böylece başıboş tekne denizdekilere çarpmaz. Kordonu her zaman takın.

• Motoru, pervanenin yakınında kimse yokken ve vites boştayken çalıştırın.
• Denize çıkmadan motorun ve kumandaların çalıştığını limanda deneyin.

Konu 3 / 5

Yakıt: ikmal, buhar ve hesap

Benzin buharı havadan ağırdır: sızan buhar sintineye ve kapalı bölmelere çöker.

Bir kıvılcımla patlayabilir. İçten takma benzinli motoru çalıştırmadan önce makine bölmesini havalandırın (varsa vantilatörü birkaç dakika çalıştırın) ve koku kontrolü yapın. Dizel yakıt benzinden çok daha zor tutuşur ama sızıntısı yine yangın ve kirlilik demektir.

Güvenli yakıt ikmali (iyi uygulama): motoru ve bütün ateş kaynaklarını kapatın, sigara içilmesin, yolcuları iskeleye indirin, kapak ve lombozları kapatın. Taşınabilir depoları mümkünse karada doldurun. Depoyu ağzına kadar doldurmayın; yakıt ısınınca genleşir. Taşan yakıtı hemen silin, ikmalden sonra havalandırın.

Taşan yakıt ve yağlı sintine suyu denize gitmemelidir. 2872 sayılı Çevre Kanunu kirletmeyi yasaklar (madde 8), marinalara sintine ve yağlı atıkları alma yükümlülüğü getirir (madde 11) ve denize sintine, akaryakıt ya da yağlı atık boşaltana idari para cezası verir (madde 20/ı).

Yakıt hesabı: gereken yakıt = saatlik tüketim × seyir süresi. Seyir süresi = mesafe ÷ hız. Buna yedek ekleyin: rüzgâr, dalga ve rota değişikliği tüketimi artırır. Bu kursun örneklerinde %50 yedek kullanıyoruz; bu bir yasal oran değil, iyi denizcilik payıdır.

• Örnek: 20 deniz mili, 10 knot → 2 saat; 15 L/saat × 2 = 30 L; %50 yedekle 45 L.
• EK-2/A-5: içten takma makinesi olan teknede makine başına 1 adet 2 kg’lık yangın söndürme tüpü (makine dairesinde ya da makine kutusu dışında).

Konu 4 / 5

Elektrik: akü, sigorta, ana şalter

Küçük teknelerde elektrik genellikle 12 volt doğru akımdır (DC) ve bir ya da birkaç aküden gelir.

Akü kapasitesi amper-saatle (Ah) ölçülür: 100 Ah’lik bir akü kuramsal olarak 5 amperlik bir yükü 20 saat besler. Kurşun-asit aküyü tamamen boşaltmak ömrünü kısaltır; genel kural olarak kapasitenin yaklaşık yarısını kullanılabilir sayın.

Güç, gerilim ve akım arasındaki ilişki: güç (W) = gerilim (V) × akım (A). 12 voltta 60 watt’lık bir cihaz 5 amper çeker. Bu hesap hangi kablonun ve sigortanın gerektiğini de gösterir.

Şarj olan kurşun-asit akü hidrojen gazı çıkarır; hidrojen patlayıcıdır. Akü bölmesi havalandırılmalı, akünün yanında kıvılcım, alev ya da sigara olmamalıdır. Akü kutupları sıkı ve temiz, akü sabitlenmiş olmalıdır.

Sigorta kabloyu aşırı akıma karşı korur: devre kısa devre yaparsa sigorta atar ve kablonun ısınıp yangın çıkarmasını önler. Atan sigortayı aynı değerdekiyle değiştirin; daha büyüğünü takmayın, asla köprülemeyin. Akü ana şalteri (izolatör) bütün devreyi aküden ayırır: tekneden ayrılırken kapatın, elektrik yangınında ya da kablodan duman geldiğinde ilk kapattığınız şey o olsun; kapatınca sintine pompası, telsiz ve seyir fenerlerinin de durabileceğini unutmayın.

• Aküyü sökerken önce eksi (−) kutbu çıkarın, takarken eksi kutbu en son bağlayın; böylece anahtar artı kutba değse bile kısa devre olmaz.
• Motorun çalıştırma aküsünü ev kullanımı yükleriyle boşaltmayın; mümkünse ayrı akü kullanın.

Konu 5 / 5

Alıştırma yapın ve devam edin

Bu konuyu çalışmak için en iyi yerler. Bitirdiğinizde tek dokunuşla kursa dönersiniz.

• Denizcilik sözlüğüRehber