Denizcilik sözlüğü
Tanımlar, kaynak gösterilen kural bölümlerini çalışma özetleriyle birleştirir. Kaynağı, kapsamını ve istisnalarını okuyun; çalışma amaçlı çeviriler etiketlidir ve resmî metin niteliğinde değildir.
49 terim
Gemi türleri ve durumları
- GemiCOLREG Rule 3(a)
- Su üzerinde ulaşım aracı olarak kullanılan veya kullanılabilecek her türlü deniz aracı; deplasman yapmayan araçlar, WIG araçları ve deniz uçakları da bu tanıma dahildir.
- Makineli gemiCOLREG Rule 3(b)
- Makine gücüyle yürütülen her türlü gemi. Motorunu kullanan bir yelkenli gemi, yelkenleri açık olsa bile Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü (COLREG) bakımından makineli gemi sayılır.
- Yelkenli gemiCOLREG Rule 3(c)
- Varsa yürütücü makinesi kullanılmamak şartıyla yelkenle seyreden gemi. Motor yürütme amacıyla devreye girdiği anda, yelkenleri açık olsa bile makineli gemi sayılır; Kural 18 kapsamındaki önceliğini kaybeder ve makineli gemilere ait seyir fenerlerini ve yol verme yükümlülüklerini uygular.
- Balıkçılıkla uğraşan gemiCOLREG Rule 3(d)
- Manevra yeteneğini kısıtlayan ağ, olta takımı, trol veya başka av araçlarıyla balık avlayan gemi. Manevra yeteneğini kısıtlamayan sırtı oltaları ve benzeri araçlar bu tanıma girmez.
- Kumanda altında olmayan gemi (NUC)COLREG Rule 3(f)
- Olağan dışı bir durum nedeniyle Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü (COLREG) uyarınca manevra yapamayan ve bu nedenle başka bir gemiye yol veremeyen gemi. Her yönden görünen iki kırmızı fener veya iki küre gösterir.
- Manevra yeteneği kısıtlı gemi (RAM)COLREG Rule 3(g)
- Yaptığı işin niteliği nedeniyle Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü (COLREG) uyarınca manevra yapma yeteneği kısıtlanan gemi; örneğin kablo döşeyen, tarama yapan veya mayın temizleyen gemi. Her yönden görünen kırmızı-beyaz-kırmızı fenerler veya küre-eşkenar dörtgen-küre gündüz işaretleri gösterir.
- Su çekimi nedeniyle kısıtlı gemi (CBD)COLREG 3(h), 28
- Su çekiminin seyredilebilir suyun mevcut derinliği ve genişliğine oranı nedeniyle izlediği rotadan sapma yeteneği önemli ölçüde kısıtlanan makineli gemi. Her yönden görünen üç kırmızı fener veya silindir gündüz işareti gösterir.
- Seyir halindeCOLREG Rule 3(i)
- Demirli olmayan, kıyıya bağlı bulunmayan ve karaya oturmamış gemi. “Seyir halinde” olmak hareket etmeyi gerektirmez; makineleri durmuş, sürüklenen bir gemi de seyir halindedir.
- Su üzerinde yol alan
- Seyir halinde olup makine, yelken veya başka bir yürütücü güçle suya göre fiilen hareket eden gemi. “Seyir halinde” olmaktan farklıdır; sürüklenen bir gemi seyir halinde olsa da su üzerinde yol almıyor olabilir.
- WIG aracıCOLREG Rule 3(m)
- Wing-In-Ground aracı: temel çalışma biçiminde yüzeye yakın uçarak yer etkisinin sağladığı kaldırma kuvvetinden yararlanan, birden fazla çalışma biçimine sahip araç.
- Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü (COLREG)IMO 1972
- Denizde Çatışmayı Önlemeye Yönelik Uluslararası Kurallar Hakkında 1972 Sözleşmesi’nin çoğul kısaltması; dünya çapında yürürlükteki IMO çatışmayı önleme kurallarıdır. “COLREG”, “COLREGS” veya “IRPCS” (Royal Yachting Association terimi) olarak da yazılır. İspanyolca ve Katalancada “RIPA” kullanılır.
Manevra ve seyir
- Yol veren gemiCOLREG Rule 16
- Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü (COLREG) uyarınca başka bir geminin yolundan çıkması gereken gemi. Yeterince açık kalmak için erken ve belirgin bir manevra yapmalıdır.
- Rotasını ve hızını koruyan gemiCOLREG Rule 17
- Başka bir geminin yol vermesi gerektiğinde rotasını ve hızını korumakla yükümlü gemi. Yol veren geminin tek başına çatışmayı önleyemeyeceği durumda manevra yapabilir ve durum ilerlediğinde manevra yapmak zorundadır.
- Karşı karşıya gelmeCOLREG Rule 14
- İki makineli geminin çatışma tehlikesi oluşturacak şekilde karşıt veya hemen hemen karşıt rotalarda karşılaşması. İskele iskeleye geçmek için her iki gemi de rotasını sancağa değiştirmelidir.
- Rota kesişmesiCOLREG Rule 15
- İki makineli geminin rotalarının çatışma tehlikesi oluşturacak şekilde kesişmesi. Diğer gemiyi kendi sancak tarafında gören gemi yol vermeli ve diğer geminin baş tarafından geçmekten kaçınmalıdır.
- Geçme durumuCOLREG Rule 13
- Bir geminin diğerine, onun kemeresinin 22.5° den fazla gerisindeki bir yönden yaklaşması; yani gece yalnızca pupa fenerini görebilecek konumda olması. Geçen gemi, tamamen geçip neta oluncaya kadar yol vermelidir.
- Çatışma tehlikesiCOLREG Rule 7
- Yaklaşan bir geminin pusula kerterizinin belirgin biçimde değişmediği durumda ortaya çıkan tehlike. Herhangi bir şüphe varsa çatışma tehlikesinin mevcut olduğu kabul edilmelidir.
- Emniyetli hızCOLREG Rule 6
- Geminin çatışmayı önlemek için uygun ve etkili bir manevra yapabileceği ve mevcut durum ve koşullara uygun bir mesafede durdurulabileceği hız.
- Tehlikeli yakınlaşma durumuCOLREG Rule 8(d)
- İki geminin, aralarındaki mesafenin daha da azalmasının doğrudan çatışma tehlikesi yaratacağı kadar yakın olması. Çatışmayı önleme manevrası, emniyetli bir mesafeden geçişle sonuçlanmalıdır.
- Son anda yapılan manevra (in extremis)COLREG Rule 17(b)
- Çatışmanın artık yol veren geminin tek başına yapacağı manevrayla önlenemediği durumda, rotasını ve hızını koruyan geminin yaptığı son an manevrası. Bu noktadan sonra her iki gemi de manevra yapmakla yükümlüdür.
- Birbirini gören gemilerCOLREG Rule 11
- Gemiler ancak biri diğerinden gözle görülebildiğinde birbirini görüyor sayılır. Bu durumda Bölüm B, Kısım II uygulanır; yalnızca radar teması yeterli değildir.
- Kısıtlı görüşCOLREG Rule 19
- Sis, pus, kar yağışı, şiddetli yağmur, kum fırtınası veya benzeri nedenlerle görüşün kısıtlandığı her türlü durum. Gemilerin hareketlerini Bölüm B, Kısım II yerine Kural 19 düzenler.
- Dar kanalCOLREG Rule 9
- Geminin emniyetli ve uygulanabilir olduğu ölçüde sancak tarafındaki dış sınıra yakın seyretmesi gereken kanal veya geçit. 20 m den kısa gemiler, yelkenli gemiler ve balıkçılıkla uğraşan gemiler, yalnızca kanal içinde seyredebilen gemilerin geçişini engellememelidir.
- Trafik ayırım düzeni (TSS)COLREG Rule 10
- Karşı yönlü trafik akışlarını trafik şeritleri ve bir ayırım bölgesiyle birbirinden ayıran, IMO tarafından kabul edilmiş rota düzenleme önlemi. Düzeni kullanan gemiler uygun şeritte, genel trafik akış yönünde seyretmelidir.
- Ayırım sınırı33 CFR Part 80
- Uluslararası Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü (COLREG) kurallarının uygulandığı sular ile ulusal iç su kurallarının uygulandığı sular arasındaki yasal sınır. Amerika Birleşik Devletleri’nde bu sınırlar 33 CFR § 80’de belirtilir ve uluslararası kuralları ABD İç Sularda Seyir Kuralları’ndan ayırır.
Fenerler ve işaretler
- Direk feneriCOLREG Rule 21(a)
- Geminin baş-kıç merkez hattı üzerine yerleştirilen, 225° lik kesintisiz bir yay boyunca görünen beyaz fener; tam baştan, her iki tarafta kemerenin 22.5° gerisine kadar ışık verir.
- Borda fenerleriCOLREG Rule 21(b)
- Sancak tarafında yeşil, iskele tarafında kırmızı fener. Her biri tam baştan kemerenin 22.5° gerisine kadar 112.5° lik kesintisiz bir yay boyunca ışık verir.
- Pupa feneriCOLREG Rule 21(c)
- Mümkün olduğunca kıça yakın yerleştirilen, 135° lik kesintisiz bir yay boyunca görünen beyaz fener; tam kıçtan her iki tarafa 67.5° ışık verir.
- Yedekleme feneriCOLREG Rule 21(d)
- Pupa feneriyle aynı özelliklere sahip (135° lik yay) sarı fener. Kıçtan yedekleme yapan gemi, pupa fenerine ek olarak gösterir.
- Her yönden görünen fenerCOLREG Rule 21(e)
- 360° lik kesintisiz bir yay boyunca ışık veren fener. Demir fenerlerinde, NUC, RAM, CBD durumlarında ve birçok balıkçılık ya da kısıtlı durum göstergesinde kullanılır.
- Çakarlı fenerCOLREG Rule 21(f)
- Düzenli aralıklarla, dakikada 120 veya daha fazla çakan fener. Örneğin deplasman yapmadan çalışan hava yastıklı gemilerde gereklidir.
Ses ve ışık işaretleri
- Kısa düdükCOLREG Rule 32(b)
- Düdükle verilen, yaklaşık 1 saniye süren ses işareti. Manevra ve uyarı işaretlerinde kullanılır; örneğin bir kısa düdük = “Rotamı sancağa değiştiriyorum”.
- Uzun düdükCOLREG Rule 32(c)
- Düdükle verilen, 4 ila 6 saniye süren ses işareti. Sis işaretlerinde ve dar kanallardaki dönemeçlerde ya da görüşün kapalı olduğu yerlerde uyarı amacıyla kullanılır.
- Tehlike / şüphe işaretiCOLREG Rule 34(d)
- Bir geminin diğer geminin çatışmayı önlemek için yeterli manevra yaptığından şüphe duyduğunda verdiği, en az beş kısa ve seri düdük. Aynı özellikte bir ışık işaretiyle desteklenebilir.
- DüdükCOLREG Rule 32(a)
- Öngörülen ses işaretlerini verebilen ve Ek III’teki teknik özelliklere uygun her türlü ses işareti cihazı. Temel frekansı geminin boyuna bağlıdır.
IALA şamandıra sistemi
- Yan işaretIALA MBS
- Şamandıralamanın kabul edilen yönüne göre seyredilebilir kanalın iskele veya sancak tarafını gösteren IALA işareti. Renkler Bölge A (iskelede kırmızı) ile Bölge B (sancakta kırmızı) arasında ters uygulanır.
- Kardinal işaretIALA MBS
- Adı (N, E, S, W), tehlikeye göre seyredilebilir suyun hangi tarafta olduğunu gösteren işaret. Siyah-sarı renk düzenleri ve uçları siyah bantlara yönelen çift konili tepeliklerle tanınır.
- Münferit tehlike işaretiIALA MBS
- Çevresinin tamamında seyredilebilir su bulunan, sınırlı büyüklükteki münferit bir tehlikenin üzerine yerleştirilen veya üzerine demirlenen işaret. Bir veya daha fazla kırmızı yatay bant taşıyan siyah gövdesi ve iki siyah küreden oluşan tepeliği vardır.
- Emniyetli su işaretiIALA MBS
- Bulunduğu yerin çevresinin tamamında seyredilebilir su olduğunu gösteren işaret; genellikle kanal girişi veya kanal ortası işaretidir. Kırmızı-beyaz dikey çizgileri ve tek kırmızı küreden oluşan tepeliği vardır.
- Özel işaretIALA MBS
- Denizcilik yayınlarında belirtilen özel bir alanı veya unsuru (kablo, boru hattı, askerî tatbikat alanı vb.) gösteren sarı işaret. Asıl amacı bir seyir tehlikesini belirtmek değildir.
- Acil batık işareti şamandırasıIALA MBS
- Kalıcı şamandıralama yapılıncaya kadar yeni bir batığı işaretlemek için kullanılan geçici şamandıra. Mavi-sarı dikey çizgileri ve dönüşümlü mavi-sarı çakan feneri vardır.
- IALA Bölge A ve Bölge BIALA MBS
- Yan işaretler için kullanılan iki bölgesel uygulama. Bölge A’da (Avrupa, Afrika, Asya/Okyanusya’nın büyük bölümü) denizden dönüşte kırmızı iskelede; Bölge B’de (Amerika kıtaları, Japonya, Kore, Filipinler) kırmızı sancaktadır.
GMDSS ve telsiz
- GMDSSSOLAS Ch. IV
- Küresel Deniz Tehlike ve Emniyet Sistemi: deniz bölgelerine (A1–A4) göre gemiden kıyıya tehlike alarmını ve deniz emniyet bilgilerinin yayımını otomatikleştiren IMO/SOLAS sistemi.
- Sayısal Seçmeli Çağrı (DSC)
- VHF/MF/HF telsizlerde, belirli MMSI numaralarına yönelik tehlike alarmları ve rutin çağrılar göndermek için kullanılan sayısal işaretleşme katmanı. VHF DSC tehlike çağrıları kanal 70 üzerinden yapılır.
- MMSI
- Deniz Mobil Hizmet Kimliği: DSC, AIS ve Inmarsat sistemlerinde bir gemiyi, kıyı istasyonunu veya grubu tanımlayan benzersiz 9 haneli numara. İlk üç hane MID ülke kodudur.
- EPIRB
- Tehlike Konumunu Bildiren Telsiz Vericisi: elle veya suya girmesiyle etkinleştiğinde geminin kimliğini ve GNSS konumunu uydulara ileten 406 MHz Cospas-Sarsat cihazı.
- SART
- Arama ve Kurtarma Radar Transponderi: X bandı radar tarafından tetiklendiğinde arama ve kurtarma (SAR) gemisinin ekranında kazazedenin konumuna yönelten 12 noktalık bir dizi oluşturan taşınabilir cihaz. AIS-SART modelleri bunun yerine AIS mesajları gönderir.
- STCWIMO 1978
- Gemi Adamlarının Eğitim, Belgelendirme ve Vardiya Tutma Standartları Hakkında Uluslararası Sözleşme (1978, değişiklikleriyle birlikte). Açık denizde çalışan gemilerde kaptanlar, zabitler ve tayfalar için asgari yeterlik ve belgelendirme şartlarını belirleyen IMO standardıdır. STCW Code A-VIII vardiya tutmayı, A-VI temel emniyet eğitimini kapsar.
Bu sözlük nasıl hazırlandı?
Tanımlar, kaynak gösterilen kural bölümlerini çalışma özetleriyle birleştirir. Kaynağı, kapsamını ve istisnalarını okuyun; çalışma amaçlı çeviriler etiketlidir ve resmî metin niteliğinde değildir.
Her terimin sabit bir bağlantı çapası vardır. Örneğin /en/glossary#not-under-command doğrudan kumanda altında olmayan gemi (NUC) tanımına gider; başka bir dil için ilgili dil önekini kullanın.
Sözlük hakkında sık sorulan sorular
Aynı terim neden bazen COLREG ve IALA’da farklı anlamlara gelir?
Terimler kendi kaynak bağlamında okunmalıdır. Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü (COLREG) çatışmayı önlemeyi düzenler, IALA şamandıra sistemi seyir işaretlerini tanımlar, GMDSS ise denizde tehlike ve emniyet haberleşmesiyle ilgilidir; benzer sözcükler tanımların birbirinin yerine kullanılabileceği anlamına gelmez.
Bu tanımlar sınav yanıtlarında kabul edilir mi?
Bunlar çalışma amaçlı tanımlardır; sınavda kullanılan ifadelerin kabul edileceğini garanti etmez. Ulusal kurallar ve çevirinin statüsü dahil, sınavı düzenleyen makamın güncel müfredatını ve istediği ifadeleri kontrol edin.
Tek bir terime bağlantı verebilir miyim?
Her terimin sabit bir bağlantı çapası vardır. Örneğin /en/glossary#not-under-command doğrudan kumanda altında olmayan gemi (NUC) tanımına gider; başka bir dil için ilgili dil önekini kullanın.