Słowniczek morski
Definicje łączą cytowane fragmenty prawideł z podsumowaniami do nauki. Zapoznaj się ze źródłem, zakresem jego stosowania i wyjątkami; tłumaczenia do nauki są oznaczone i nie są oficjalnymi aktami prawnymi.
49 pojęć
Rodzaje i stan statków
- StatekMPZZM, prawidło 3(a)
- Każde urządzenie pływające, w tym urządzenia bezwypornościowe, statki WIG i wodnosamoloty, używane lub nadające się do użytku jako środek transportu wodnego.
- Statek o napędzie mechanicznymMPZZM, prawidło 3(b)
- Każdy statek napędzany maszyną. Statek żaglowy używający silnika — nawet przy postawionych żaglach — jest w rozumieniu MPZZM (COLREG) statkiem o napędzie mechanicznym.
- Statek żaglowyMPZZM, prawidło 3(c)
- Każdy statek pod żaglami, pod warunkiem że maszyna napędowa, jeżeli jest zainstalowana, nie jest używana. Z chwilą użycia silnika do napędu — nawet przy postawionych żaglach — staje się statkiem o napędzie mechanicznym, traci pierwszeństwo wynikające z Prawidła 18 i musi stosować światła oraz obowiązki ustępowania z drogi właściwe dla statku o napędzie mechanicznym.
- Statek zajęty połowemMPZZM, prawidło 3(d)
- Statek łowiący sieciami, sznurami haczykowymi, włokami lub innymi narzędziami połowowymi, które ograniczają jego zdolność manewrową. Definicja nie obejmuje połowu za pomocą ciągnionych przynęt ani podobnych narzędzi, które nie ograniczają zdolności manewrowej.
- Statek nieodpowiadający za swoje ruchy (NUC)MPZZM, prawidło 3(f)
- Statek, który wskutek wyjątkowych okoliczności nie może manewrować zgodnie z wymaganiami MPZZM (COLREG) i dlatego nie może ustąpić z drogi innemu statkowi. Pokazuje dwa czerwone światła widoczne dookoła widnokręgu lub dwie kule.
- Statek o ograniczonej zdolności manewrowej (RAM)MPZZM, prawidło 3(g)
- Statek, którego zdolność do manewrowania zgodnie z wymaganiami MPZZM (COLREG) jest ograniczona ze względu na charakter wykonywanej pracy (np. układanie kabli, pogłębianie, trałowanie min). Pokazuje światła widoczne dookoła widnokręgu: czerwone–białe–czerwone lub znaki dzienne: kula–romb–kula.
- Statek ograniczony swoim zanurzeniem (CBD)COLREG 3(h), 28
- Statek o napędzie mechanicznym, który ze względu na swoje zanurzenie w stosunku do dostępnej głębokości i szerokości żeglownej wody ma znacznie ograniczoną możliwość odchylenia się od kursu, którym płynie. Pokazuje trzy czerwone światła widoczne dookoła widnokręgu lub znak dzienny w kształcie walca.
- W drodzeMPZZM, prawidło 3(i)
- Statek, który nie stoi na kotwicy, nie jest zacumowany do brzegu ani nie znajduje się na mieliźnie. Określenie „w drodze” nie wymaga ruchu statku — statek dryfujący z zatrzymanymi silnikami nadal jest w drodze.
- Posuwający się po wodzie
- Statek w drodze, który rzeczywiście porusza się względem wody dzięki silnikowi, żaglom lub innej sile napędowej. To inne pojęcie niż „w drodze” — statek dryfujący jest w drodze, ale nie posuwa się po wodzie.
- Statek WIGMPZZM, prawidło 3(m)
- Statek wykorzystujący efekt przypowierzchniowy (Wing-In-Ground): jednostka wielotrybowa, która w swoim głównym trybie pracy leci blisko powierzchni, wykorzystując siłę nośną powstającą dzięki efektowi przypowierzchniowemu.
- MPZZM (COLREG)IMO 1972
- Skrót COLREGS, będący formą liczby mnogiej, odnosi się do Konwencji z 1972 roku w sprawie międzynarodowych przepisów o zapobieganiu zderzeniom na morzu — obowiązujących na całym świecie prawideł IMO dotyczących unikania zderzeń, znanych jako MPZZM (COLREG). Spotyka się też zapis „COLREG”, „COLREGS” lub „IRPCS” (termin używany przez Royal Yachting Association). W językach hiszpańskim i katalońskim używa się skrótu „RIPA”.
Manewrowanie i żeglowanie
- Statek ustępujący z drogiMPZZM, prawidło 16
- Statek, który zgodnie z MPZZM (COLREG) ma obowiązek ustąpić z drogi innemu statkowi. Musi podjąć odpowiednio wcześnie zdecydowany manewr, aby minąć go w bezpiecznej odległości.
- Statek nieustępujący z drogiMPZZM, prawidło 17
- Statek, który powinien utrzymać kurs i prędkość, gdy inny statek ma obowiązek ustąpić mu z drogi. Może, a ostatecznie musi manewrować, jeżeli sam manewr statku ustępującego z drogi nie pozwoli uniknąć zderzenia.
- Sytuacja statków idących kontrkursamiMPZZM, prawidło 14
- Spotkanie dwóch statków o napędzie mechanicznym na przeciwnych lub prawie przeciwnych kursach, powodujące niebezpieczeństwo zderzenia. Każdy musi zmienić kurs w prawo, aby minąć się lewymi burtami.
- Sytuacja kursów przecinających sięMPZZM, prawidło 15
- Dwa statki o napędzie mechanicznym idą kursami przecinającymi się tak, że powoduje to niebezpieczeństwo zderzenia: statek, który ma drugi statek ze swojej prawej burty, musi ustąpić mu z drogi i unikać przecinania kursu przed jego dziobem.
- WyprzedzanieMPZZM, prawidło 13
- Zbliżanie się statku do innego statku z kierunku więcej niż 22.5° z tyłu jego trawersu — czyli z pozycji, z której w nocy widać tylko jego światło rufowe. Statek wyprzedzający musi ustępować z drogi, dopóki nie wyprzedzi drugiego statku i nie oddali się od niego.
- Niebezpieczeństwo zderzeniaMPZZM, prawidło 7
- Sytuacja, w której namiar kompasowy na zbliżający się statek nie zmienia się wyraźnie. W razie jakiejkolwiek wątpliwości należy przyjąć, że niebezpieczeństwo zderzenia istnieje.
- Bezpieczna prędkośćMPZZM, prawidło 6
- Prędkość, przy której statek może podjąć właściwy i skuteczny manewr dla uniknięcia zderzenia oraz zatrzymać się w odległości odpowiedniej do istniejących okoliczności i warunków.
- Sytuacja nadmiernego zbliżeniaMPZZM, prawidło 8(d)
- Sytuacja, w której dwa statki są tak blisko siebie, że dalsze zmniejszenie odległości stwarza bezpośrednie niebezpieczeństwo zderzenia. Manewr dla uniknięcia zderzenia musi doprowadzić do minięcia się w bezpiecznej odległości.
- Manewr w ostatniej chwili (in extremis)MPZZM, prawidło 17(b)
- Manewr podejmowany w ostatniej chwili przez statek nieustępujący z drogi, gdy sam manewr statku ustępującego z drogi nie pozwala już uniknąć zderzenia. Od tego momentu oba statki mają obowiązek manewrować.
- Widzące się wzajemnieMPZZM, prawidło 11
- Statki uważa się za widzące się wzajemnie tylko wtedy, gdy jeden można zaobserwować wzrokowo z drugiego. Obowiązuje wtedy Rozdział II Części B; sam kontakt radarowy nie wystarcza.
- Ograniczona widzialnośćMPZZM, prawidło 19
- Każde warunki, w których widzialność jest ograniczona przez mgłę, zamglenie, padający śnieg, ulewne deszcze, burze piaskowe lub podobne przyczyny. Postępowanie statków reguluje Prawidło 19, a nie Rozdział II Części B.
- Wąskie przejścieMPZZM, prawidło 9
- Przejście lub tor wodny, w którym statek musi trzymać się tak blisko zewnętrznej granicy leżącej z jego prawej burty, jak jest to bezpieczne i wykonalne. Statki o długości poniżej 20 m, statki żaglowe i statki zajęte połowem nie mogą przeszkadzać statkom, które mogą żeglować tylko w tym przejściu.
- System rozgraniczenia ruchu (TSS)MPZZM, prawidło 10
- Przyjęty przez IMO system tras żeglugowych, który rozdziela przeciwne strumienie ruchu za pomocą dróg ruchu i strefy rozgraniczającej. Statki korzystające z systemu muszą płynąć właściwą drogą ruchu zgodnie z ogólnym kierunkiem ruchu.
- Linia demarkacyjna33 CFR Part 80
- Prawnie określona granica między wodami, na których obowiązują MPZZM (COLREG), a wodami objętymi krajowymi przepisami żeglugi śródlądowej. W Stanach Zjednoczonych linie demarkacyjne wymieniono w 33 CFR § 80; oddzielają one obszary stosowania prawideł międzynarodowych od obszarów stosowania amerykańskich przepisów żeglugi śródlądowej.
Światła i znaki dzienne
- Światło masztoweMPZZM, prawidło 21(a)
- Białe światło umieszczone nad osią symetrii statku, oświetlające nieprzerwanie łuk widnokręgu o kącie 225° — od kierunku prosto przed dziobem do 22.5° poza trawers każdej burty.
- Światła burtoweMPZZM, prawidło 21(b)
- Zielone światło na prawej burcie i czerwone na lewej burcie, każde oświetlające nieprzerwanie łuk widnokręgu o kącie 112.5°, od kierunku prosto przed dziobem do 22.5° poza trawers.
- Światło rufoweMPZZM, prawidło 21(c)
- Białe światło umieszczone możliwie blisko rufy, oświetlające nieprzerwanie łuk widnokręgu o kącie 135° — po 67.5° na każdą burtę od kierunku prosto za rufą.
- Światło holowniczeMPZZM, prawidło 21(d)
- Żółte światło o takiej samej charakterystyce jak światło rufowe (łuk 135°), pokazywane przez statek holujący za rufą dodatkowo do światła rufowego.
- Światło widoczne dookoła widnokręguMPZZM, prawidło 21(e)
- Światło oświetlające nieprzerwanie łuk widnokręgu o kącie 360°. Stosowane jako światło kotwiczne oraz do sygnalizowania statusu NUC, RAM, CBD i wielu sytuacji związanych z połowem lub ograniczeniami statku.
- Światło błyskoweMPZZM, prawidło 21(f)
- Światło dające błyski w regularnych odstępach z częstotliwością 120 lub więcej błysków na minutę. Wymagane na przykład na poduszkowcach poruszających się w stanie bezwypornościowym.
Sygnały dźwiękowe i świetlne
- Krótki dźwiękMPZZM, prawidło 32(b)
- Dźwięk gwizdka trwający około 1 sekundy, używany w sygnałach manewrowych i ostrzegawczych (np. jeden krótki dźwięk = „Zmieniam kurs w prawo”).
- Długi dźwiękMPZZM, prawidło 32(c)
- Dźwięk gwizdka trwający od 4 do 6 sekund. Używany w sygnałach mgłowych oraz do ostrzegania przy zakrętach i w miejscach z zasłoniętym widokiem w wąskich przejściach.
- Sygnał ostrzegawczy / sygnał wątpliwościMPZZM, prawidło 34(d)
- Co najmniej pięć krótkich, szybko po sobie następujących dźwięków gwizdka, nadawanych, gdy statek ma wątpliwości, czy drugi statek podejmuje wystarczające działania dla uniknięcia zderzenia. Można je uzupełnić odpowiadającym im sygnałem świetlnym.
- GwizdekMPZZM, prawidło 32(a)
- Każde urządzenie sygnalizacji dźwiękowej zdolne do nadawania wymaganych dźwięków i zgodne z wymaganiami Załącznika III. Częstotliwość podstawowa zależy od długości statku.
Oznakowanie nawigacyjne IALA
- Znak bocznyIALA MBS
- Znak IALA wskazujący lewą lub prawą stronę toru wodnego zgodnie z przyjętym kierunkiem oznakowania. Kolory są odwrócone między regionem A (czerwony po lewej stronie) a regionem B (czerwony po prawej stronie).
- Znak kardynalnyIALA MBS
- Znak, którego nazwa (N, E, S, W) wskazuje stronę, po której względem niebezpieczeństwa znajduje się żeglowna woda. Rozpoznaje się go po układzie czarnych i żółtych pasów oraz znaku szczytowym z dwóch stożków skierowanych wierzchołkami w stronę czarnych pasów.
- Znak odosobnionego niebezpieczeństwaIALA MBS
- Znak ustawiony na odosobnionym niebezpieczeństwie o ograniczonym zasięgu lub zakotwiczony nad nim, z żeglowną wodą dookoła. Czarny, z jednym lub kilkoma czerwonymi poziomymi pasami i znakiem szczytowym z dwóch czarnych kul.
- Znak bezpiecznej wodyIALA MBS
- Znak wskazujący żeglowną wodę dookoła swojej pozycji — zwykle oznacza tor wodny lub jego środek. Ma czerwone i białe pionowe pasy oraz jedną czerwoną kulę jako znak szczytowy.
- Znak specjalnyIALA MBS
- Żółty znak wskazujący specjalny obszar lub obiekt opisany w publikacjach nautycznych (kabel, rurociąg, rejon ćwiczeń wojskowych itp.). Jego głównym zadaniem nie jest oznaczanie niebezpieczeństwa nawigacyjnego.
- Pława oznakowania wraku (awaryjna)IALA MBS
- Tymczasowa pława z pionowymi niebieskimi i żółtymi pasami oraz naprzemiennym niebiesko-żółtym światłem błyskowym, używana do oznaczania nowego wraku do czasu ustawienia stałego oznakowania.
- IALA — region A i region BIALA MBS
- Dwa regionalne warianty oznakowania bocznego. W regionie A (Europa, Afryka, większość Azji i Oceanii) przy wejściu od morza kolor czerwony znajduje się po lewej burcie; w regionie B (obie Ameryki, Japonia, Korea, Filipiny) — po prawej burcie.
GMDSS i łączność radiowa
- GMDSSSOLAS Ch. IV
- Światowy Morski System Łączności Alarmowej i Bezpieczeństwa — system IMO/SOLAS automatyzujący alarmowanie o niebezpieczeństwie w relacji statek–brzeg i rozpowszechnianie morskich informacji bezpieczeństwa według obszarów morskich (A1–A4).
- Cyfrowe selektywne wywołanie (DSC)
- System cyfrowej sygnalizacji w radiostacjach VHF/MF/HF, służący do wysyłania alarmów niebezpieczeństwa i wywołań rutynowych kierowanych do określonych numerów MMSI. Alarmowanie DSC w paśmie VHF odbywa się na kanale 70.
- MMSI
- Identyfikator morskiej służby ruchomej — unikalny 9-cyfrowy numer identyfikujący statek, stację brzegową lub grupę w systemach DSC, AIS i Inmarsat. Pierwsze trzy cyfry to kod kraju MID.
- EPIRB
- Radiopława awaryjna wskazująca pozycję — radiopława systemu Cospas-Sarsat pracująca na częstotliwości 406 MHz, która po uruchomieniu (ręcznym lub przez zanurzenie w wodzie) przesyła do satelitów identyfikator statku i jego pozycję GNSS.
- SART
- Transponder poszukiwawczo-ratowniczy — przenośne urządzenie, które po pobudzeniu przez radar pracujący w paśmie X wywołuje na ekranie statku ratowniczego SAR serię 12 punktów prowadzących do pozycji rozbitka. Warianty AIS-SART zamiast tego nadają komunikaty AIS.
- STCWIMO 1978
- Międzynarodowa konwencja o wymaganiach w zakresie wyszkolenia marynarzy, wydawania im świadectw oraz pełnienia wacht (1978, z późniejszymi zmianami). Standard IMO określający minimalne wymagania dotyczące kompetencji i świadectw dla kapitanów, oficerów i marynarzy na statkach morskich. Część A-VIII Kodeksu STCW dotyczy pełnienia wacht, a A-VI — podstawowych szkoleń w zakresie bezpieczeństwa.
Jak powstał ten słowniczek
Definicje łączą cytowane fragmenty prawideł z podsumowaniami do nauki. Zapoznaj się ze źródłem, zakresem jego stosowania i wyjątkami; tłumaczenia do nauki są oznaczone i nie są oficjalnymi aktami prawnymi.
Każde pojęcie ma stałą kotwicę w adresie. Na przykład /en/glossary#not-under-command prowadzi bezpośrednio do definicji NUC; dla innego języka użyj odpowiedniego prefiksu językowego.
Pytania o słowniczek
Dlaczego to samo pojęcie czasem oznacza coś innego w MPZZM (COLREG) i IALA?
Pojęcia należy odczytywać w kontekście ich źródła. MPZZM (COLREG) regulują zapobieganie zderzeniom, system IALA określa znaki nawigacyjne, a GMDSS dotyczy morskiej łączności w niebezpieczeństwie i dla zapewnienia bezpieczeństwa; podobne słowa nie oznaczają, że definicje można stosować zamiennie.
Czy te definicje są akceptowane w odpowiedziach egzaminacyjnych?
To definicje do nauki, bez gwarancji uznania ich brzmienia na egzaminie. Sprawdź aktualny program i sformułowania wymagane przez organizatora egzaminu, z uwzględnieniem przepisów krajowych i statusu danego tłumaczenia.
Czy mogę podać link do pojedynczego pojęcia?
Każde pojęcie ma stałą kotwicę w adresie. Na przykład /en/glossary#not-under-command prowadzi bezpośrednio do definicji NUC; dla innego języka użyj odpowiedniego prefiksu językowego.