Jak manewrować jachtem motorowym przy wietrze i prądzie?

Temat 1 z 5

Jacht nie ma hamulców: bezwładność, cyrkulacja, droga zatrzymania

Jacht motorowy nie ma hamulców.

Zatrzymujesz go biegiem wstecz albo pozwalając mu wytracić prędkość. Im cięższy i szybszy jacht, tym dłużej płynie po wyłączeniu napędu: to bezwładność. Drogę zatrzymania sprawdzasz na wolnej wodzie, zanim będziesz jej potrzebować przy kei. Przepisy wymagają ostrożności i dobrej praktyki, żeby nie uszkodzić statków i budowli (§ 1.04 przepisów żeglugowych).

Jacht skręca rufą. Gdy wychylasz ster, rufa wychodzi na zewnątrz zakrętu, a dziób idzie do środka. Przy kei, pławie albo człowieku w wodzie zawsze myślisz, gdzie znajdzie się rufa ze śrubą. Krąg, który zakreśla jacht przy stałym wychyleniu steru, to cyrkulacja. Jej średnica zależy od kadłuba, prędkości i kąta wychylenia steru. Szybki jacht ślizgowy w ciasnym zakręcie mocno się przechyla do środka, a załoga musi się trzymać.

Zanim zawrócisz, upewnij się, że inne statki nie będą musiały nagle zmieniać kursu ani prędkości (§ 6.13 ust. 1). Statek, którego zawracanie może zmusić innych do zmiany kursu, uprzedza ich sygnałem: „jeden długi i jeden krótki dźwięk” przy zawracaniu na prawą burtę, „jeden długi i dwa krótkie dźwięki” na lewą (§ 6.13 ust. 2). Mały statek wobec innych małych statków stosuje tylko ust. 1 i 3, więc tego sygnału nie musi dawać, a wobec statków, które nie są małe, i tak ustępuje z drogi (§ 6.13 ust. 4; § 6.02 ust. 2). Sternik musi mieć dobrą widoczność we wszystkich kierunkach i słyszeć sygnały; jeśli trzeba, wystawiasz obserwatora (§ 1.09 ust. 2 i 3).

• Zatrzymujesz biegiem wstecz; poznaj drogę zatrzymania na wolnej wodzie (§ 1.04).
• Jacht skręca rufą: rufa wychodzi na zewnątrz zakrętu.
• Cyrkulacja: krąg przy stałym wychyleniu steru; zależy od prędkości i steru.
• Zawracanie tylko bez zmuszania innych do nagłych zmian (§ 6.13 ust. 1); mały statek wobec małych nie musi dawać sygnału z ust. 2 (ust. 4).
• Widoczność i obserwator, gdy trzeba (§ 1.09 ust. 2–3).

Temat 2 z 5

Wiatr i prąd

Jacht motorowy ma wysoką burtę i nadbudówkę, a małe zanurzenie.

Wiatr łatwo go przestawia. Przy małej prędkości dziób, lżejszy i płytszy, odpada od wiatru szybciej niż rufa. Dlatego manewry na małej prędkości planujesz tak, żeby wiatr pomagał albo żeby płynąć dziobem pod wiatr, co daje lepszą kontrolę.

Na rzece decyduje prąd. Do kei, boi i kotwicy podchodzisz pod prąd. Prędkość względem dna jest wtedy mała, a przez ster płynie woda, więc jacht słucha steru. Płynąc z prądem, masz dużą prędkość nad dnem i długą drogę zatrzymania. Gdy wiatr i prąd działają w różne strony, trudno z góry powiedzieć, co przeważy: prąd działa na kadłub, a wiatr na wysoką nadbudówkę. Zobacz, jak ustawiły się jachty na postoju, i podchodź pod tę siłę, która jest silniejsza.

Prędkość dobierasz do miejsca. Przed wejściami do portu, przy statkach zacumowanych i w pobliżu statków na postoju zwalniasz tak, żeby nie robić wysokiej fali ani nadmiernego prądu ssania pędnika. Nie zwalniasz jednak poniżej prędkości, przy której jacht słucha steru (§ 6.20 ust. 1).

• Dziób lekkiego jachtu motorowego odpada od wiatru szybciej niż rufa.
• Na rzece do kei, boi i kotwicy podchodzisz pod prąd.
• Z prądem: duża prędkość nad dnem, długa droga zatrzymania.
• Przy portach i statkach na postoju zwalniasz, ale zachowujesz sterowność (§ 6.20 ust. 1).

Temat 3 z 5

Dojście i odejście od nabrzeża, szpringi

Dojście przygotowujesz z daleka: odbijacze na właściwej burcie, cumy dziobowa i rufowa klarowne i obłożone na knagach, załoga wie, kto co robi.

Zetknięcia z budowlą łagodzisz miękkimi odbijaczami (§ 1.14 ust. 2). Podchodzisz powoli, pod niewielkim kątem do kei, najlepiej pod wiatr lub pod prąd. Tuż przed keją krótkim biegiem wstecz wytracasz prędkość; efekt śruby przy wstecznym może przy tym dociągnąć rufę do kei albo ją odsunąć, zależnie od burty. Załoga schodzi na keję, gdy jacht stoi, a nie skacze z rozpędu.

Szpring to cuma prowadzona ukośnie wzdłuż burty. Szpring dziobowy biegnie z dziobu do tyłu na keję, rufowy z rufy do przodu. Przy odejściu szpring zastępuje dodatkowe ręce. Odejście rufą: zostawiasz szpring dziobowy, dajesz delikatnie naprzód ze sterem w stronę kei. Dziób opiera się o odbijacz, a rufa odchodzi od kei. Gdy rufa jest daleko, luz, oddajesz szpring i odchodzisz wstecz. Odejście dziobem: zostawiasz szpring rufowy i dajesz delikatnie wstecz. Rufa dociska się do odbijacza, dziób odchodzi. Potem luz, oddajesz szpring i płyniesz naprzód.

Przy manewrach przy brzegu trzymasz rufę z dala od umocnień, żeby prąd zaśrubowy nie uszkodził budowli i dna (§ 1.14 ust. 3). Odchodząc z postoju, nie zmuszasz innych do nagłej zmiany kursu; możesz dać sygnał „jeden krótki dźwięk” przy zmianie kursu w prawo albo „dwa krótkie dźwięki” w lewo (§ 6.14). Na postoju jacht ma być zacumowany tak, żeby wiatr, fala, prąd i zmiany stanu wody go nie przestawiły (§ 7.01 ust. 3).

• Odbijacze i cumy gotowe przed dojściem; miękkie odbijacze przy budowlach (§ 1.14 ust. 2).
• Podchodzisz powoli, pod kątem, pod wiatr lub prąd; zatrzymujesz krótko wstecz.
• Szpring dziobowy: z dziobu do tyłu; rufowy: z rufy do przodu.
• Odejście rufą: szpring dziobowy i naprzód; odejście dziobem: szpring rufowy i wstecz.
• Rufa z dala od umocnień (§ 1.14 ust. 3); sygnał przy odejściu (§ 6.14).

Temat 4 z 5

Boja i kotwica

Do boi cumowniczej podchodzisz pod wiatr lub pod prąd, dziobem, powoli.

Na końcu jacht prawie stoi, a załogant na dziobie łapie oczko bosakiem i zakłada cumę. Nie wolno cumować do znaków żeglugowych, czyli pław i boi oznakowania szlaku (§ 1.13 ust. 1; § 7.04 ust. 3). Przy odejściu od boi oddajesz cumę i odchodzisz tak, żeby lina nie trafiła pod śrubę.

Kotwiczyć nie wolno tam, gdzie zabroniony jest postój, m.in. pod mostami, w wąskich przejściach, na podejściach do przystani i na przejściach promów, oraz tam, gdzie stoi znak A.6 (§ 7.02 ust. 1, § 7.03 ust. 1). Miejsce wybierasz jak najbliżej brzegu, ile pozwala zanurzenie, i tak, żeby nie utrudniać ruchu (§ 7.01 ust. 1). Podchodzisz pod wiatr lub prąd, zatrzymujesz jacht i opuszczasz kotwicę, gdy zaczyna się cofać. Nie rzucasz liny na kotwicę: lina kładzie się na dnie w miarę, jak jacht się cofa.

Długość liny kotwicznej dobierasz do głębokości. Zasada praktyczna: co najmniej 3 razy głębokość przy łańcuchu i około 5 razy przy linie, więcej przy silnym wietrze. Kotwicę wbijasz, dając delikatnie wstecz, i sprawdzasz po punktach na brzegu, czy jacht nie dryfuje. Przy zejściu z kotwicy podpływasz powoli w stronę kotwicy, a załoga wybiera linę; sternik pilnuje, żeby lina nie weszła pod jacht. Wleczenie kotwicy po dnie jest zakazane (§ 6.18 ust. 1), a podniesiona kotwica nie może wisieć poniżej dna jachtu (§ 1.12 ust. 2).

• Do boi i na kotwicę: pod wiatr lub prąd, powoli.
• Nie cumujesz do znaków żeglugowych (§ 1.13 ust. 1; § 7.04 ust. 3).
• Nie kotwiczysz pod mostami, w wąskich przejściach ani przy znaku A.6 (§ 7.02, § 7.03).
• Lina kotwiczna: ok. 3× głębokość przy łańcuchu, ok. 5× przy linie (zasada praktyczna).
• Nie wleczesz kotwicy (§ 6.18 ust. 1); podniesiona nie wisi poniżej dna (§ 1.12 ust. 2).

Temat 5 z 5

Ćwicz i pogłębiaj

Tu najlepiej przećwiczysz ten temat. Potem jednym dotknięciem wrócisz do kursu.

• Przewodnik po egzaminie na patent sternika motorowodnegoPoradnik
• Sygnały dźwiękowePoradnik
• Słowniczek: szpring, cyrkulacja, odbijaczPoradnik