Ktoś wypadł za burtę: jak go znaleźć, wyciągnąć i ogrzać?

Temat 1 z 5

Pierwsze sekundy: alarm, koło, obserwator

Kto zobaczy, że ktoś wypadł, od razu woła głośno „Człowiek za burtą!”.

Ty jako sternik kładziesz ster na burtę, z której wypadł człowiek: jacht skręca rufą, więc rufa ze śrubą odchodzi od niego. Zmniejszasz prędkość. Ktoś rzuca koło ratunkowe albo inny przedmiot pływający jak najbliżej człowieka, a jedna osoba zostaje obserwatorem: cały czas wskazuje go wyciągniętą ręką i nie spuszcza z oczu. Głowa w wodzie jest mała i przy fali znika po kilku sekundach.

Na drodze śródlądowej możesz zaalarmować inne statki sygnałem dźwiękowym „Człowiek za burtą”, czyli serią podwójnych krótkich dźwięków (zał. 6 cz. III A przepisów żeglugowych). Jeśli masz ploter lub GPS z przyciskiem MOB, naciśnij go: zapisze pozycję wypadnięcia. Kierownik od razu podejmuje wszystkie możliwe działania, żeby uratować człowieka (§ 1.16 ust. 1).

Te same kroki ćwiczysz na egzaminie praktycznym, gdzie „człowiek za burtą” jest obowiązkowy dla każdego. Sam manewr podejścia, z komendami i oceną komisji, opisuje blok 15 „Egzamin praktyczny”. Tutaj skupiamy się na tym, co dzieje się z człowiekiem i jak go uratować naprawdę. Kapitan powinien przed rejsem omówić z załogą tę procedurę, także na wypadek, gdyby to on wypadł (przewodnik ministerstwa, rozdz. 9 pkt V).

• „Człowiek za burtą!”, ster na burtę wypadnięcia: rufa i śruba od człowieka.
• Koło lub inny pływający przedmiot blisko człowieka; obserwator wskazuje go ręką bez przerwy.
• Sygnał dźwiękowy na drodze śródlądowej: seria podwójnych krótkich dźwięków (zał. 6 cz. III A).
• Przycisk MOB w GPS zapisuje pozycję wypadnięcia (dobra praktyka, § 1.04).
• Manewr egzaminacyjny krok po kroku: blok 15 (instrukcja PZMWiNW, pkt 4.5.1).

Temat 2 z 5

Powrót, wezwanie pomocy i wydobycie na pokład

Wracasz spokojną cyrkulacją, cały czas wiedząc, gdzie jest człowiek, i podchodzisz powoli, zwykle pod wiatr lub pod prąd, tak żeby człowiek był przy burcie po stronie sternika w przedniej części jachtu. Zanim będzie blisko, wrzucasz luz. Śruba nie może się kręcić przy człowieku w wodzie, a gdy wciągasz go przy rufie, silnik wyłączasz.

Jeśli człowiek zniknie ci z oczu albo nie możesz go wyciągnąć, od razu wzywasz pomoc: na jeziorze i rzece 601 100 100 albo 112, na morzu kanał 16 UKF lub telefon do MRCK (przewodnik ministerstwa, rozdz. 10). Nie czekaj, aż sytuacja zrobi się beznadziejna.

Człowiek w zimnej wodzie szybko traci siłę w dłoniach i może nie utrzymać liny. Jeśli nie ma kamizelki, podniesienie ręki po linę może go wciągnąć pod wodę (IMO, Guide for Cold Water Survival). Dlatego to załoga go łapie, a nie on łapie jacht. Najlepiej wydobyć go w pozycji poziomej lub prawie poziomej, bo podnoszenie wychłodzonego człowieka pionowo może wywołać zatrzymanie krążenia. Wyjątek: gdy woda zalewa mu twarz, wyciągasz go najszybszym możliwym sposobem. Nikt z załogi nie skacze do wody bez kamizelki i bez asekuracji liną.

• Cyrkulacja, powolne podejście pod wiatr lub prąd, luz przed człowiekiem, silnik stop przy rufie.
• Człowiek zniknął z oczu: 601 100 100 albo 112, na morzu kanał 16 (przewodnik, rozdz. 10).
• Załoga trzyma człowieka; wychłodzony może nie utrzymać liny (IMO MSC.1/Circ.1185/Rev.1).
• Wydobycie poziome, chyba że woda zalewa mu drogi oddechowe (IMO MSC.1/Circ.1185/Rev.1).

Temat 3 z 5

Pierwsza pomoc: oceń, zadzwoń, uciskaj

Najpierw sprawdzasz, czy jest bezpiecznie dla ciebie.

Potem sprawdzasz, czy poszkodowany reaguje, udrażniasz drogi oddechowe, odchylając głowę i unosząc brodę, i przez nie dłużej niż 10 sekund oceniasz, czy oddycha. Rzadkie, głośne westchnienia to nie jest prawidłowy oddech. Dzwonisz pod 112, najlepiej na głośniku, i jeśli ktoś może, wysyłasz go po AED (ERC 2025).

Gdy człowiek nie oddycha prawidłowo, zaczynasz resuscytację: uciskasz środek klatki piersiowej, czyli dolną połowę mostka, na głębokość 5–6 cm, w tempie 100–120 na minutę, i łączysz 30 uciśnięć z 2 oddechami ratowniczymi. Po utonięciu jest inaczej niż zwykle: zaczynasz od 5 oddechów ratowniczych, bo przyczyną zatrzymania krążenia jest brak tlenu, i dopiero potem prowadzisz RKO 30:2. Jeśli nie umiesz wykonywać oddechów ratowniczych, uciskaj bez przerwy. AED podłączasz, gdy tylko jest, po osuszeniu klatki piersiowej, i postępujesz według jego poleceń (ERC 2025).

Jeśli człowiek oddycha, ale jest nieprzytomny i nie ma urazu, układasz go w pozycji bezpiecznej na boku i stale obserwujesz oddech. Po podtopieniu często zdarzają się wymioty (IMO). Silne krwawienie tamujesz bezpośrednim uciskiem na ranę. Każda osoba wyciągnięta z wody potrzebuje oceny lekarza, nawet jeśli czuje się dobrze. Na morzu fachowej porady medycznej przez radio lub telefon udziela całą dobę Morska Służba Asysty Telemedycznej (TMAS) (przewodnik ministerstwa, rozdz. 11.1).

• Bezpieczeństwo, reakcja, drogi oddechowe, oddech do 10 s, 112, AED (ERC 2025).
• RKO u dorosłego: 30 uciśnięć i 2 oddechy, 100–120/min, głębokość 5–6 cm (ERC 2025).
• Utonięcie: najpierw 5 oddechów ratowniczych, potem RKO 30:2 (ERC 2025).
• Oddycha, nieprzytomny, bez urazu: pozycja bezpieczna (ERC 2025).
• Krwotok: bezpośredni ucisk; po wyciągnięciu z wody zawsze ocena lekarza (IMO; ERC 2025).

Temat 4 z 5

Zimna woda i hipotermia

Wytyczne IMO opisują cztery etapy zanurzenia w zimnej wodzie.

Pierwszy to reakcja na zimno: mimowolny wdech, szybki oddech, którego nie da się opanować, i obciążenie serca. Trwa około trzech minut. Człowiek powinien wtedy leżeć spokojnie w kamizelce i nie płynąć, aż opanuje oddech. Drugi etap to wychłodzenie mięśni i nerwów rąk i nóg: słabnie chwyt i umiejętność pływania. Trzeci to hipotermia, czyli spadek temperatury głębokiej ciała poniżej 35°C. Czwarty to zapaść tuż przed wyciągnięciem, w trakcie lub tuż po nim (IMO MSC.1/Circ.1185/Rev.1).

W łagodnej hipotermii człowiek jest przytomny, ma drżenia mięśniowe, jest osłabiony, ma kłopot z mówieniem. Gdy temperatura spada do około 32°C, drżenia ustępują, pojawiają się zaburzenia świadomości, a później zaburzenia rytmu serca i oddychania (Medycyna Praktyczna). Brak dreszczy u kogoś, kto długo był w zimnej wodzie, to więc zły znak, a nie poprawa.

Wychłodzonego człowieka ruszasz delikatnie, trzymasz poziomo lub półleżąco, zdejmujesz mokre ubranie i owijasz go kocami i folią, łącznie z głową, ale nie twarzą, i chronisz od wiatru. Nie pocierasz skóry i nie ogrzewasz gwałtownie, bo to może wywołać zaburzenia rytmu serca. Ciepłe, słodkie napoje podajesz tylko przytomnemu, nigdy alkohol. Hipotermia zawsze wymaga pomocy lekarza: dzwonisz pod 112 (IMO; Medycyna Praktyczna). Gdy nie oddycha, prowadzisz RKO bez przerwy do przekazania go służbom, bo przy hipotermii szanse na powrót do zdrowia są duże (ERC 2025).

• Etapy: reakcja na zimno (ok. 3 min), utrata sprawności, hipotermia, zapaść przy ratowaniu (IMO).
• Hipotermia: temperatura głęboka ciała poniżej 35°C (IMO; Medycyna Praktyczna).
• Brak dreszczy przy długim zanurzeniu to objaw cięższej hipotermii (Medycyna Praktyczna).
• Delikatnie, poziomo, mokre ubranie precz, koce i osłona od wiatru, bez pocierania (IMO; Medycyna Praktyczna).
• Ciepłe słodkie napoje tylko przytomnemu, bez alkoholu; nieoddychający: RKO bez przerwy (IMO; ERC 2025).

Temat 5 z 5

Ćwicz i pogłębiaj

Tu najlepiej przećwiczysz ten temat. Potem jednym dotknięciem wrócisz do kursu.

• Przewodnik po egzaminie na patent: egzamin praktyczny i „człowiek za burtą”Poradnik
• Egzamin próbny na patent sternika motorowodnegoPoradnik