Stroom, grondkoers en GPS

Onderwerp 1 van 4

Stroom zet je over de grond opzij

Wind noem je naar waar hij vandaan komt; stroom noem je naar waar hij naartoe gaat.

Stroom 210° met 1,2 knoop betekent: het water beweegt naar 210° met 1,2 zeemijl per uur. Dat verwisselen is een van de meest gemaakte fouten.

Door het water vaar je je behouden ware koers (BWK) met de snelheid van je log. Het water zelf beweegt met de stroom. Over de grond vaar je de som van die twee: je grondkoers (GK) met je snelheid over de grond. Teken je dat in de kaart, dan heb je de stroomdriehoek: de pijl van je schip door het water (BWK en logsnelheid voor één uur), daaraan vast de stroompijl (richting en snelheid voor één uur), en de lijn van begin naar eind is je grondkoers en je grondsnelheid.

Voorbeeld met verzonnen getallen: BWK 090° met 6 knopen, stroom 180° met 2 knopen. Na een uur ben je 6 mijl naar het oosten en 2 mijl naar het zuiden gegaan. De grondkoers is ongeveer 108° en de grondsnelheid ongeveer 6,3 knopen (√(6² + 2²) = 6,3).

• Stroomrichting = waarheen. Windrichting = waarvandaan.
• BWK + stroom = grondkoers. Log = door het water; GPS = over de grond.
• Stroom en drift samen: eerst drift (WK → BWK), dan stroom (BWK → GK).

Onderwerp 2 van 4

De bovenstroomse koers: tegen de stroom in sturen

Meestal weet je waar je heen wilt: de grondkoers ligt vast.

Dan zoek je de bovenstroomse koers: de BWK die je door het water moet varen zodat de stroom je precies op je lijn houdt. In de kaart: zet vanaf je vertrekpunt de stroompijl voor één uur uit; zet vanaf het eind daarvan je logsnelheid voor één uur af tot je de grondkoerslijn raakt. De richting van die laatste lijn is je bovenstroomse koers; waar hij de grondkoerslijn raakt, ben je na één uur.

Rekenen kan ook. Bepaal hoeveel van de stroom dwars op je grondkoers staat: stroomsnelheid × sin(stroomrichting − grondkoers). Deel dat door je logsnelheid en neem de arcsinus: dat is de hoek waarover je de stroom in stuurt. Voorbeeld: grondkoers 060°, logsnelheid 5 kn, stroom 330° met 1,2 kn. De stroom staat precies dwars naar bakboord: 1,2 ÷ 5 = 0,24; arcsin 0,24 ≈ 14°. Je stuurt 14° naar stuurboord: BWK 074°. Over de grond haal je dan 5 × cos 14° ≈ 4,85 kn.

Soms geeft het examen de hoek al: je wordt door de stroom zoveel graden naar bakboord of stuurboord weggezet. Word je 12° naar bakboord weggezet en wil je grondkoers 120° maken, dan stuur je BWK 132°. Daarna reken je, zoals in blok 7, via drift, variatie en deviatie terug naar de kompaskoers. In het examen geldt op de Waddenzee een marge van 3° voor koersen en 0,1 mijl voor afstanden.

De stroom haal je uit de stroomatlassen van de HP33 (Waterstanden en stromen langs de Nederlandse kust en aangrenzend gebied). Voor elk uur van het getij, gerekend vanaf hoogwater in een aangegeven standaardhaven (bijvoorbeeld 3 uur vóór of 2 uur na HW), staat er een kaartje met pijlen en getallen voor doodtij en springtij. Kies het kaartje bij je tijd, en schat tussen doodtij en springtij als de dag daartussen ligt.

• Bovenstroomse koers: stuur de stroom in, zodat je grondkoers op je lijn blijft.
• Dwarshoek ≈ arcsin(dwarse stroom ÷ logsnelheid).
• Stroom mee: grondsnelheid groter; stroom tegen: kleiner.
• Halverwege doodtij (0,8 kn) en springtij (1,6 kn)? Reken met ongeveer 1,2 kn.

Onderwerp 3 van 4

GPS: hoe het werkt en wat het niet weet

GPS bestaat uit drie segmenten: het ruimtesegment (de satellieten), het controlesegment (de grondstations die de satellieten bewaken en bijstellen) en het gebruikerssegment (jouw ontvanger).

De ontvanger berekent zijn positie uit de signalen van meerdere satellieten tegelijk.

De nauwkeurigheid is voor de recreatievaart meestal enkele meters, maar het systeem kan uitvallen, gestoord worden of een fout geven door een slecht zicht op de hemel, een defecte antenne of een lege accu. Een GPS-positie is ook alleen goed als de kaartdatum van je GPS gelijk is aan die van je kaart. Houd daarom ook een bestek bij: schrijf regelmatig tijd, positie, koers en log in je logboek, zodat je na uitval vanaf de laatste positie verder kunt gissen.

GPS meet je beweging over de grond. COG (course over ground, ook Track) is je grondkoers; SOG (speed over ground) je grondsnelheid. Bij stroom of drift verschillen die van je kompaskoers en je logsnelheid. Zo zie je met GPS en kompas samen hoeveel je wordt weggezet. Andere apparatuur gebruikt de GPS-positie ook: de kaartplotter, de radar, AIS, de stuurautomaat en de marifoon met DSC, die je positie meestuurt bij een noodoproep. Een plotter is geen vervanging voor uitkijken en een goede kaart.

• POS: je positie. COG: koers over de grond. SOG: snelheid over de grond.
• BRG: peiling van je positie naar het waypoint. DST: afstand tot het waypoint.
• TTG: tijd tot het waypoint (DST ÷ SOG). ETA: verwachte aankomsttijd.
• XTE: hoe ver je dwars naast de geplande lijn ligt. MOB: knop die direct de positie van een drenkeling vastlegt en de weg terug geeft. Let op: de drenkeling drijft met de stroom mee, de vastgelegde positie niet.

Onderwerp 4 van 4

Oefen en ga verder

De beste plekken om dit onderdeel te oefenen. Als je klaar bent, breng één tik je terug naar de cursus.

• Drift en stroom in de kaartLes
• GetijstromenLes
• KaartwerkLes
• GPS: de basisLes
• Elektronische navigatieLes
• Gegist bestek bijhoudenLes