Schemering: het moment voor sterrenhoogten
1De les in gewone woorden
In de schemering zie je meestal zowel de sterren als een scherpe kim. Plan je waarnemingen met de schemeringstijden uit de almanak.
Waarom schemering
Voor een sterrenhoogte heb je twee dingen tegelijk nodig: een zichtbare ster in de sextant en een scherpe kim, de zichtbare zeehorizon, eronder. 's Nachts zie je de kim meestal niet; overdag zijn de meeste sterren onzichtbaar. Je gebruikelijke waarneemperiode is de schemering, vóór zonsopkomst en na zonsondergang. Die duurt in de tropen ongeveer 20 tot 40 minuten en op hoge breedten langer.
Burgerlijk en nautisch
De burgerlijke schemering eindigt 's avonds wanneer het middelpunt van de zon 6° onder de kim staat. De helderste sterren en planeten zijn zichtbaar en de kim is nog scherp. De nautische schemering eindigt bij 12° onder de kim. Dan is de kim meestal te donker. De meeste sterrenhoogten neem je tussen deze twee tijdstippen. 's Ochtends verloopt dit omgekeerd.
De tijden in de almanak
De dagpagina's van de Nautical Almanac geven zonsopkomst, zonsondergang en burgerlijke en nautische schemering voor breedten van 60°S tot 72°N. De tijden staan in plaatselijke middelbare tijd (LMT). Tel westerlengte in tijd erbij op, of trek oosterlengte af, om UT te krijgen. Interpoleer voor je breedte.
Voorbeeld: 24 november 2026
Twee dagen na vertrek uit Las Palmas, op gegiste positie 26°05′N 019°10′W. Zonsondergang is rond 1825 UT; de burgerlijke schemering eindigt rond 1850 UT en de nautische rond 1918 UT. Zorg dat je om 1845 UT klaarstaat, met de sterren vooraf berekend en het dekhorloge gecontroleerd.
Volgorde van waarnemen
's Avonds wordt de oostelijke kim het eerst donker. Neem dus eerst de sterren in het oosten en eindig in het westen. 's Ochtends verdwijnen de sterren het eerst in het oosten wanneer de hemel lichter wordt: neem die eerst. Noteer de UT van elke waarneming tot op de seconde.
2Kerngegevens
- Burgerlijke schemering
- Middelpunt van de zon 6° onder de kim
- Nautische schemering
- Middelpunt van de zon 12° onder de kim
- Periode voor sterrenhoogten
- Meestal tussen het einde van de burgerlijke en nautische schemering
- Almanaktijden
- LMT voor je breedte; UT = LMT + W-lengte in tijd (− E)
- Voorbeeld, 24 nov 2026
- 26°05′N 019°10′W: zon onder 1825, burgerlijk 1850, nautisch 1918 UT
- Spaanse termen
- Crepúsculo civil, crepúsculo náutico, hora civil del lugar
3Kernpunten
- 1
De schemering geeft je meestal de zichtbare sterren en scherpe kim die je nodig hebt.
- 2
Burgerlijke schemering: zon 6° onder de kim. Nautische: 12°. De meeste waarnemingen liggen ertussen.
- 3
De almanak geeft schemering in LMT: reken met je lengte in tijd om naar UT.
- 4
Avond: oostelijke sterren eerst, want die kim verdwijnt eerst. Ochtend: ook oost eerst, want die sterren vervagen eerst.
4Veelgemaakte fouten
Fout: Wacht tot het helemaal donker is, zodat je meer sterren ziet.
Goed: Aan het einde van de nautische schemering zie je de kim meestal niet meer. Neem de heldere sterren terwijl de kim nog scherp is.
Fout: De schemeringstijden in de almanak zijn in UT.
Goed: Het is plaatselijke middelbare tijd voor je breedte. Tel westerlengte in tijd erbij op, of trek oosterlengte af, om UT te krijgen.
5Praktijkgeval en examentips
Avond, 24 november 2026, op 26°05′N 019°10′W. Een bemanningslid wil om 1930 UT met sterrenhoogten beginnen, 'als het echt donker is'. Wat adviseer je?
Toon het antwoord
Te laat. De nautische schemering eindigt rond 1918 UT. Dan is de kim meestal te donker voor een betrouwbare waarneming. Begin kort na het einde van de burgerlijke schemering, rond 1850 UT, met de vooraf berekende sterren. Neem eerst die in het oosten, zolang die kim nog scherp is.
Examentips
- Burgerlijke schemering 6°, nautische schemering 12° onder de kim (middelpunt van de zon).
- Sterrenhoogten: tussen het einde van de burgerlijke en nautische schemering ('s avonds).
- Schemeringstijden in de almanak zijn LMT; reken om met je lengte in tijd.
- Avond: neem eerst de oostelijke sterren; die kim verdwijnt eerst.
Dit onderdeel afronden
Als je het gelezen hebt, beantwoord je drie vragen. Heb je ze alle drie goed, dan is het onderdeel afgerond; alleen de pagina openen telt niet.
Mijn notities bij dit onderdeel
Geen notities