Zee-ijs en ijsbergen: termen, gevaren en aanpak
1De les in gewone woorden
Zee-ijs ontstaat uit bevroren zeewater; ijsbergen breken van gletsjers af. Leer de internationale termen en waarom kleine stukken voor een jacht het gevaarlijkst zijn.
Twee soorten ijs
Zee-ijs is bevroren zeewater. IJsbergen zijn stukken gletsjerijs, afkomstig van land, die in zee zijn afgebroken, of afgekalfd. Arctisch zee-ijs bereikt meestal zijn maximum in maart en minimum in september. Antarctisch zee-ijs piekt meestal in september en bereikt zijn minimum in februari. Het grootste deel van een ijsberg ligt onder water, doorgaans circa negen tiende van de massa. Onder het oppervlak kan hij ver zijwaarts uitsteken.
Termen voor zee-ijs
De Engelse zee-ijstermen van de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) worden wereldwijd in ijsberichten gebruikt. Fast ice is landvast zee-ijs, verbonden met de kust. Pack ice is pakijs: al het overige zee-ijs, dat met wind en stroom drijft. Een ice shelf is een ijsplateau: een drijvende plaat gletsjerijs die aan de kust vastzit en eindigt in een hoge ijswand. Bare ice is kaal ijs zonder sneeuw. De ijsconcentratie wordt uitgedrukt in tienden van het zeeoppervlak dat met ijs bedekt is.
Grootte van ijsbergen
Een iceberg, of ijsberg, steekt meer dan 5 m boven zee uit. Een bergy bit, een kleiner brok ijsbergijs, steekt circa 1–5 m boven zee uit en heeft een oppervlak van circa 100–300 m². Een growler, een nog kleiner brok, steekt minder dan circa 1 m boven zee uit en heeft een oppervlak van circa 20 m². Hij is vaak groenig of bijna doorzichtig en moeilijk te zien.
Beperkingen bij ijsdetectie
Zelfs grote ijsbergen kunnen zwakke radarecho's geven. Kleine stukken vallen vooral makkelijk weg in zeeclutter: echo's van golven. Ze liggen laag in het water, waardoor je ze soms pas van dichtbij ziet. Een stijgende of dalende zeetemperatuur is geen betrouwbare waarschuwing. Houd scherp uitkijk, verminder 's nachts of bij mist vaart in ijsgebieden en blijf ruim vrij van ijsbergen.
Een ijsberg passeren
Passeer aan loef, de kant waar de wind vandaan komt. Wind en golven drijven afgebroken bergy bits en growlers naar lij, met de wind mee. Blijf ruim vrij: onder water steken uitlopers van de ijsberg uit. Een smeltende ijsberg kan zonder waarschuwing kantelen of afkalven. Vaar met een jacht geen pakijs in.
2Kerngegevens
- IJsberg
- Meer dan 5 m boven zee
- Bergy bit
- Circa 1–5 m boven zee; circa 100–300 m²
- Growler
- Minder dan circa 1 m boven zee; circa 20 m²
- Landvast ijs / pakijs
- Verbonden met de kust / al het overige, drijvende zee-ijs
- Arctisch zee-ijs
- Meeste in maart, minste in september
- Spaanse termen
- Iceberg, témpano, banquisa (pakijs), hielo fijo (landvast ijs)
3Kernpunten
- 1
Zee-ijs is bevroren zeewater; ijsbergen zijn gletsjerijs dat in zee is afgekalfd.
- 2
IJsberg meer dan 5 m hoog; bergy bit circa 1–5 m; growler minder dan circa 1 m.
- 3
Growlers en bergy bits zijn moeilijk te zien en kunnen in zeeclutter op de radar wegvallen.
- 4
Passeer ijsbergen aan loef en blijf ruim vrij.
- 5
De zeetemperatuur waarschuwt niet betrouwbaar voor ijs in de buurt.
4Veelgemaakte fouten
Fout: De radar toont een ijsberg altijd op tijd.
Goed: Zelfs een grote ijsberg kan een zwakke echo geven. Kleine stukken kunnen in zeeclutter wegvallen. Houd uitkijk en verminder vaart.
Fout: Passeer een ijsberg aan lij, aan de kant waar de wind naartoe waait.
Goed: Passeer aan loef. Afgebroken growlers en bergy bits drijven naar de lijzijde van de ijsberg.
Fout: Fast ice is zee-ijs dat snel met de stroom meedrijft.
Goed: Fast ice zit vast aan de kust. Drijvend zee-ijs heet pack ice, of pakijs.
5Praktijkgeval en examentips
Je steekt in juni ten zuiden van Newfoundland over. Het is nacht, met een matige zeegang en mistbanken. De radar toont een grote ijsberg op 4 zeemijl vooruit, vlak naast de boeglijn. De wind komt uit het zuidwesten. Hoe passeer je hem?
Toon het antwoord
Verander tijdig koers om ruim aan de loefzijde, de zuidwestkant, te passeren. Verminder vaart: growlers en bergy bits kunnen aan de lijzijde van de ijsberg liggen en wegvallen in de radarclutter. Zet voorop een extra uitkijk, gebruik zo nodig het zoeklicht en meld de positie van de ijsberg aan de International Ice Patrol.
Examentips
- IJsberg meer dan 5 m hoog; bergy bit circa 1–5 m; growler minder dan circa 1 m.
- Fast ice zit vast aan de kust; pack ice is al het overige zee-ijs; een ice shelf is drijvend gletsjerijs aan de kust.
- Passeer ijsbergen ruim aan loef; growlers zijn mogelijk niet op de radar te zien.
- Circa negen tiende van de massa van een ijsberg ligt onder water.
Dit onderdeel afronden
Als je het gelezen hebt, koppel je de begrippen en beantwoord je daarna drie vragen. Heb je alles goed, dan is het onderdeel afgerond; alleen de pagina openen telt niet.
Mijn notities bij dit onderdeel
Geen notities