Het magnetische kompas: werking en soorten
1De les in gewone woorden
De roos van een magnetisch kompas richt zich naar het aardmagnetisch veld. De boot draait eromheen. Het getal bij de zeilstreep geeft je voorliggende koers aan.
De werking
Een magnetisch kompas heeft magneten onder een ronde kompasroos, met graden rechtsom vanaf het noorden. De magneten richten zich naar het aardmagnetisch veld. De roos blijft dus naar het noorden wijzen terwijl de boot eromheen draait. Vloeistof ondersteunt de roos op haar draaipunt en dempt het slingeren in golven. Een cardanische ophanging, een stel scharnierende ringen, houdt de kompasketel horizontaal wanneer de boot slingert en overhelt.
De zeilstreep
De zeilstreep is een vast merkteken in de kompasketel, evenwijdig aan de hartlijn van de boot van voor naar achter. Het getal op de roos bij die streep geeft je voorliggende koers: de richting waarin de boeg wijst. Monteer het kompas met de zeilstreep precies evenwijdig aan die hartlijn. Anders lees je elke koers verkeerd af.
Soorten aan boord
Het stuurkompas staat vast op een plek waar degene die stuurt het kan zien. Het zit in een kompashuis (behuizing rond het kompas) bij het stuurwiel of op een schot (kajuitwand). Een handpeilkompas is een klein draagbaar magnetisch kompas waarmee je richtingen naar objecten peilt. Een fluxgatekompas is elektronisch: een sensor meet het magnetisch veld en stuurt de voorliggende koers naar andere instrumenten. Het heeft stroom en kalibratie nodig. Houd daarom het magnetische kompas als reserve.
Onderhoud en controle
Een grote of blijvende luchtbel vraagt om controle: er kan vloeistof verloren zijn gegaan. Zet de kap erop als je het kompas niet gebruikt, vooral bij felle zon. Controleer de kompasverlichting vóór een nachttocht. Kijk voor een controle naar twee vaste objecten die op de kaart staan. Breng ze vanaf de boot op één zichtlijn: een geleidelijn. Richt de boeg langs die lijn als dat veilig kan. Vergelijk je voorliggende kompaskoers met de kompasrichting van de geleidelijn die je navigator opgeeft.
2Kerngegevens
- Kompasroos
- Graden rechtsom vanaf het noorden, 000°–359°
- Voorliggende koers
- Het getal op de roos bij de zeilstreep
- Hoofdstreken
- 000° N, 090° O, 180° Z, 270° W
- Notatie
- Drie cijfers plus referentie: 045°C (kompas)
3Kernpunten
- 1
De roos blijft op het magnetische noorden gericht; de boot en de zeilstreep draaien eromheen.
- 2
Voorliggende koers = het getal op de roos bij de zeilstreep.
- 3
Stuurkompas, handpeilkompas en elektronisch fluxgatekompas.
- 4
Een fluxgatekompas heeft stroom nodig: houd het magnetische kompas als reserve.
4Veelgemaakte fouten
Fout: De roos draait mee als de boot draait.
Goed: De roos blijft op het magnetische noorden gericht. De boot en de zeilstreep draaien eromheen.
Fout: Een elektronisch fluxgatekompas maakt het magnetische kompas overbodig.
Goed: Een fluxgatekompas heeft stroom en kalibratie nodig. Het magnetische kompas werkt ook als alle elektrische apparatuur uitvalt.
5Praktijkgeval en examentips
Tijdens een nachttocht vallen door een accustoring de kaartplotter en de stuurautomaat uit. Ook de koersinformatie van het fluxgatekompas valt weg. Hoe blijf je navigeren?
Toon het antwoord
Stuur met de hand op het magnetische stuurkompas: dat heeft geen stroom nodig. Gebruik de kompasverlichting als er nog stroom is, of een gedimde zaklamp op afstand van het kompas. Lees de roos af bij de zeilstreep en houd de opgegeven kompaskoers aan.
Examentips
- Voorliggende koers: het getal op de roos bij de zeilstreep.
- De roos blijft op het magnetische noorden gericht als de boot draait.
- Fluxgatekompas: elektronische koerssensor, heeft stroom en kalibratie nodig.
- Laat een grote of blijvende luchtbel controleren; er kan vloeistof verloren zijn gegaan.
Dit onderdeel afronden
Als je het gelezen hebt, koppel je de begrippen en beantwoord je daarna drie vragen. Heb je alles goed, dan is het onderdeel afgerond; alleen de pagina openen telt niet.
Mijn notities bij dit onderdeel
Geen notities