UT, zonetijd en het zonegetal
1De les in gewone woorden
Voor nautische zonetijd geldt UT = ZT + ZD. Het zonegetal (ZD) is positief ten westen en negatief ten oosten van zone 0. Schepen kunnen ook UT aanhouden.
Universele Tijd
Universele Tijd (UT) volgt de draaiing van de aarde en is gebaseerd op Greenwich. De almanaktabellen gebruiken UT. Je satellietnavigator en radiotijdseinen geven UTC (gecoördineerde wereldtijd). Af en toe houdt een schrikkelseconde UTC binnen 0,9 s van UT1, de tijdschaal op basis van aardrotatie. Voor deze kompascontrole mag je UTC als UT gebruiken. GMT is de oudere naam die je nog kunt tegenkomen.
Tijdzones
Op zee is de wereld verdeeld in 24 tijdzones, elk 15° lengte breed, met hun midden op veelvouden van 15°. Zone 0 loopt van 7,5°W tot 7,5°E. Elke zone gebruikt de tijd van haar centrale meridiaan: de zonetijd (ZT). Deel je lengte door 15 en rond af op het dichtstbijzijnde gehele getal om je zone te vinden.
Het zonegetal
Het zonegetal (ZD) is het aantal uren dat je bij de zonetijd optelt om UT te krijgen: UT = ZT + ZD. Ten westen van Greenwich lopen klokken achter op UT, dus is ZD plus. Ten oosten lopen ze voor, dus is ZD min. Een zone op 30°W heeft +2; een op 135°E heeft −9. Omgekeerd geldt: ZT = UT − ZD.
Rekenvoorbeelden
Op 024°20′W is 24,3 ÷ 15 = 1,6, dus is ZD +2. Zonetijd 2215 op 3 maart geeft UT 2215 + 2 h = 0015 op 4 maart. Let op de datum. Op 140°E is ZD −9: ZT 0800 op 5 juni geeft UT 2300 op 4 juni. Noteer de UT van elke peiling die je met de almanak gaat uitwerken.
Van zone wisselen
Houdt je schip nautische zonetijd aan, zet de klokken dan een uur terug als je één zone naar het westen gaat. Naar het oosten zet je ze een uur vooruit. De kapitein bepaalt wanneer, vaak 's nachts of bij een wachtwissel. Veel oceaanzeilers houden het logboek steeds in UT bij om fouten te voorkomen.
2Kerngegevens
- UT
- Tijd in Greenwich; UTC via radio en GNSS, binnen 0,9 s
- Zonebreedte
- 15° lengte; zone 0 van 7,5°W tot 7,5°E
- Regel
- UT = ZT + ZD; ZT = UT − ZD
- Teken van ZD
- Westerlengte +, oosterlengte −
- Voorbeeld
- 024°20′W: ZD +2; ZT 2215 → UT 0015 volgende dag
- Spaanse termen
- Tiempo universal (TU), huso horario, hora del huso
3Kernpunten
- 1
De almanak gebruikt UT. GNSS en tijdseinen geven UTC, nauwkeurig genoeg voor navigatie.
- 2
Elke zone is 15° breed; zone = lengte ÷ 15, afgerond.
- 3
UT = ZT + ZD: ZD is plus op westerlengte en min op oosterlengte.
- 4
Controleer de datum als je bij het optellen van ZD middernacht passeert.
4Veelgemaakte fouten
Fout: Zones op oosterlengte hebben een positief zonegetal.
Goed: Ten oosten van Greenwich lopen klokken voor op UT. Je trekt dus af: ZD is min.
Fout: Pas bij omrekenen rond middernacht alleen het uur aan, niet de datum.
Goed: 2215 ZT op 3 maart met ZD +2 is 0015 UT op 4 maart.
Fout: Gebruik de zonetijd van een peiling om in de almanak te zoeken.
Goed: Reken eerst om naar UT. De almanaktabellen gebruiken UT.
5Praktijkgeval en examentips
Op 038°10′W geeft je horloge 2230 ZT op 10 augustus aan. Een bemanningslid noteert bij de Polarispeiling 0130 UT, 10 augustus. Kun je die almanakgegevens gebruiken? Leg uit.
Toon het antwoord
Nee. 38°10′ ÷ 15 geeft afgerond ZD +3. UT = 2230 + 3 h = 0130 op 11 augustus. Het uur klopt, maar de datum niet. Corrigeer de datum voordat je de almanak gebruikt.
Examentips
- UT is de tijdschaal van de almanak. UTC wijkt minder dan 0,9 s af en geldt hier als UT.
- Zones zijn 15° breed; ZD = lengte ÷ 15, afgerond; west +, oost −.
- UT = ZT + ZD; let op de datum bij het passeren van middernacht.
- Bij nautische zonetijd verzetten schepen hun klokken per zone met een heel uur.
Dit onderdeel afronden
Als je het gelezen hebt, koppel je de begrippen en beantwoord je daarna drie vragen. Heb je alles goed, dan is het onderdeel afgerond; alleen de pagina openen telt niet.
Mijn notities bij dit onderdeel
Geen notities