Toenames en correcties: GHA en Dec van de zon uitgewerkt
1De les in gewone woorden
Neem GHA en Dec van het volle uur. Tel de hoektoename bij GHA op en tel de d-correctie op of trek die af. Gebruik daarna de lengte voor LHA.
De gekleurde bladzijden
De tabellen Increments and Corrections, toenames en correcties, op gekleurde bladzijden achterin hebben voor elke minuut van 0m tot 59m een tabel. Die geeft per seconde de GHA-toename voor zon en planeten (precies 15° per uur), Aries (15°02,46′ per uur) en de maan (14°19,0′ per uur). Daarnaast geven de v- of d-correcties het extra deel voor een bepaalde v of d bij die minuut.
Uitgewerkt: de tijd
26 november 2026, ochtend, gegiste positie (DR) 21°05′N 027°20′W. De onderrand van de zon wordt waargenomen bij dekhorlogetijd 10-14-38. Het horloge is met GNSS gecontroleerd: 12 s voor. UT = 10h 14m 38s − 12 s = 10h 14m 26s, nog steeds 26 november. Met ZD +2 gaf de scheepsklok ongeveer 0814 aan.
Uitgewerkt: GHA
GHA om 10h op de dagbladzijde: 333°11,2′. Toename voor 14m 26s uit de 14m-tabel, kolom zon en planeten: 3°36,5′. Controle: 14 min × 15′ = 3°30,0′, plus 26 s × 15″ = 6,5′. GHA = 333°11,2′ + 3°36,5′ = 336°47,7′.
Uitgewerkt: Dec
Dec om 10h: S 20°58,5′; om 11h S 20°59,0′. De zuidelijke getalswaarde groeit: optellen. d = 0,5. De v- of d-kolom van de 14m-tabel geeft 0,1′ bij d 0,5. Dec = S 20°58,6′. Voer 26 november 2026, 10:14:26 UT in bij de astronomische navigatiedienst van USNO: GHA 336°47,6′, Dec S 20°58,6′. De GHA verschilt maar 0,1′.
Uitgewerkt: LHA
LHA = GHA − westerlengte = 336°47,7′ − 27°20,0′ = 309°27,7′. Dat is meer dan 180°, dus de zon staat oostelijk van je, zoals je 's ochtends verwacht. De gegiste breedte, Dec en LHA zijn de invoer voor de berekening van een hoogtelijn (Astronavigatie: een hoogtelijn berekenen).
2Stap voor stap
GHA, Dec en LHA van de zon voor een hoogtemeting
- 1
Corrigeer de horlogetijd naar UT en controleer de datum.
De almanak gebruikt UT. Een verkeerd uur of een verkeerde dag maakt de hoogtemeting onbruikbaar.
- 2
Neem GHA en Dec voor het volle uur uit de dagbladzijde.
De bladzijde geeft die alleen voor de volle uren.
- 3
Tel de toename voor minuten en seconden uit de zonkolom op.
De gekleurde tabel voor die minuut geeft die per seconde.
- 4
Pas de d-correctie op Dec toe; de verandering bepaalt het teken.
Dec verandert tot ongeveer 1′ per uur.
- 5
Bereken LHA: tel oosterlengte op, trek westerlengte af en houd de uitkomst binnen 0–360°.
Voor de berekening van een hoogtelijn heb je de hoek vanaf je eigen meridiaan nodig.
3Kerngegevens
- Toename zon en planeten
- 15° per uur: 15′ per minuut, 15″ per seconde
- Toename Aries
- 15°02,46′ per uur
- Toename maan
- 14°19,0′ per uur, plus v
4Kernpunten
- 1
Het volle uur uit de dagbladzijde; minuten en seconden uit de toenames.
- 2
Gebruik de kolom voor je hemellichaam: zon en planeten, Aries of maan.
- 3
Pas d uit de v- of d-kolom toe; de verandering bepaalt het teken.
- 4
LHA boven 180° betekent dat het hemellichaam oostelijk van je staat: bij de zon is het ochtend.
5Veelgemaakte fouten
Fout: Gebruik de Aries-kolom voor de toename van de zon.
Goed: Aries loopt 15°02,46′ per uur; de kolom voor zon en planeten gebruikt 15° per uur. Het verschil groeit tot ongeveer 1,2′ bij de 30e minuut.
Fout: Pas de d-correctie voor het hele uur toe.
Goed: Neem die uit de tabel voor de minuten na het volle uur. Bij 14 minuten geeft d 0,5 maar 0,1′.
6Praktijkgeval en examentips
Dezelfde dag, 26 november 2026, een hoogtemeting om 13h 38m 00s UT, gegiste lengte 027°45,0′W. Dagbladzijde om 13h: GHA 18°10,6′, Dec S 20°59,9′, d 0,5, zuidelijke getalswaarde groeit. Een bemanningslid krijgt een negatieve LHA en telt daarom westerlengte op. Is dat juist? Geef de gecorrigeerde uitkomsten.
Toon het antwoord
Toename 38m 00s = 9°30,0′, dus GHA = 18°10,6′ + 9°30,0′ = 27°40,6′. d-correctie bij 38m voor d 0,5: 0,3′, optellen: Dec S 21°00,2′. LHA = 27°40,6′ − 27°45,0′ = −0°04,4′, plus 360° = 359°55,6′. Wijs die wijziging af: trek westerlengte af en tel dan 360° op om de negatieve uitkomst te herleiden. De zon staat net oostelijk van je meridiaan, rond de plaatselijke middag.
Examentips
- GHA = GHA volle uur + toename (zon/planeten 15°/h; Aries 15°02,46′/h; maan 14°19,0′/h + v).
- Dec = Dec volle uur ± d-correctie voor de minuten; de verandering bepaalt het teken.
- LHA = GHA + oosterlengte − westerlengte, binnen 0–360°.
Dit onderdeel afronden
Als je het gelezen hebt, beantwoord je drie vragen. Heb je ze alle drie goed, dan is het onderdeel afgerond; alleen de pagina openen telt niet.
Mijn notities bij dit onderdeel
Geen notities