Boog naar tijd, plaatselijke middelbare tijd en het middaguur
1De les in gewone woorden
Lengte wordt tijd met 15° per uur. Tel westerlengte in tijd bij Mer. Pass. uit de almanak op en je hebt de UT van jouw plaatselijke middag.
Boog en tijd
De aarde draait 360° in 24 uur: 15° = 1 uur, 1° = 4 minuten, 15′ = 1 minuut, 1′ = 4 seconden. De almanak heeft een tabel voor boog naar tijd, maar het rekenwerk is eenvoudig. Voor 027°45′W: 27° = 1h 48m, 45′ = 3m, samen 1h 51m.
Plaatselijke middelbare tijd
Plaatselijke middelbare tijd (LMT) is de middelbare zonnetijd op je eigen meridiaan: LMT = UT − westerlengte in tijd, of + oosterlengte in tijd. Zonetijd is de tijd van de centrale meridiaan van de zone (Navigatie: Poolster en tijd). Op 027°45′W, met ZD +2, loopt LMT 9 minuten voor op zonetijd.
Plaatselijke middag
De plaatselijke ware middag is het tijdstip waarop de zon je meridiaan passeert. Mer. Pass. uit de almanak geeft daarvoor de LMT. Die verandert maar enkele seconden per dag en geldt dus op elke lengte tot op de minuut. Daarom: UT van plaatselijke middag = Mer. Pass. + westerlengte in tijd, of − oosterlengte in tijd.
Uitgewerkt: 26 november 2026
Gegiste positie op de plaatselijke middag: 21°10′N 027°45′W. Mer. Pass. 1147. Lengte in tijd 1h 51m, west: optellen. Middag is om 1338 UT. Met ZD +2 geeft de scheepsklok 1138 aan. Gebruik de lengte die je bij middag verwacht. Elke 15′ lengte die je westwaarts aflegt, maakt de middag 1 minuut later.
Lengte uit het middaguur
Omgekeerd geeft het middaguur de lengte: middag om 1338 UT met Mer. Pass. 1147 betekent 1h 51m west, 027°45′W. Maar rond middag verandert de zonshoogte minutenlang nauwelijks. Het tijdstip is dus onnauwkeurig: 1 minuut tijd is 15′ lengte. Nauwkeuriger lengte krijg je uit hoogtemetingen met tijdregistratie (Astronavigatie: een hoogtelijn berekenen).
2Kerngegevens
- Boog naar tijd
- 15° = 1 h; 1° = 4 min; 15′ = 1 min; 1′ = 4 s
- LMT
- UT − westerlengte in tijd, of + oosterlengte in tijd
- UT van plaatselijke middag
- Mer. Pass. + westerlengte in tijd (− oosterlengte)
- Uitgewerkte middag
- 1147 + 1h 51m = 1338 UT; ZT 1138 op 027°45′W
- Tijdmeting en lengte
- 1 min tijd = 15′ lengte
- Spaanse termen
- Hora civil del lugar, paso del Sol por el meridiano
3Kernpunten
- 1
15° = 1 h, 1° = 4 min, 15′ = 1 min, 1′ = 4 s.
- 2
LMT is de middelbare tijd van je eigen meridiaan; zonetijd is die van de zone.
- 3
UT van middag = Mer. Pass. + westerlengte in tijd (− oosterlengte).
- 4
Gebruik de gegiste lengte die je bij middag verwacht.
- 5
Lengte uit het middaguur is onnauwkeurig: 1 min = 15′.
4Veelgemaakte fouten
Fout: De plaatselijke middag is om 1200 zonetijd.
Goed: Het verschil komt door de tijdsvereffening en je afstand tot de centrale meridiaan van de zone: 1138 ZT in het voorbeeld.
Fout: Trek westerlengte in tijd van Mer. Pass. af om UT te krijgen.
Goed: Westelijk van Greenwich valt de middag later in UT: tel west op en trek oost af.
5Praktijkgeval en examentips
Mer. Pass. is 1156. Je bent nu op 045°00′W, maar verwacht bij middag 045°30′W en houdt ZD +3 aan. Een bemanningslid voorspelt middag om 1456 UT op basis van je huidige lengte. Neem je dat over?
Toon het antwoord
Gebruik de verwachte lengte op de plaatselijke middag. 045°30′W is 3h 02m, dus middag valt rond 1458 UT, of 1158 zonetijd. De oorspronkelijke voorspelling is twee minuten te vroeg, omdat die de huidige lengte gebruikt.
Examentips
- Boog naar tijd: 15° = 1 h; 1′ = 4 s.
- LMT = UT − westerlengte in tijd (+ oosterlengte).
- UT van plaatselijke middag = Mer. Pass. + westerlengte in tijd (− oosterlengte); dan ZT = UT − ZD.
- Voorbeeld 26 nov 2026 op 027°45′W: 1338 UT, 1138 ZT.
Dit onderdeel afronden
Als je het gelezen hebt, beantwoord je drie vragen. Heb je ze alle drie goed, dan is het onderdeel afgerond; alleen de pagina openen telt niet.
Mijn notities bij dit onderdeel
Geen notities