Kombuisbranden en flessengas
1De les in gewone woorden
LPG is zwaarder dan lucht en verzamelt zich in de bilge. Eén vonk kan het laten ontploffen. Verstik panbranden; gebruik nooit water.
LPG zakt
Aan boord kook je op LPG (vloeibaar gemaakt petroleumgas: butaan of propaan). Het is zwaarder dan lucht. Bij een lek stroomt het naar de bilge, de laagste ruimte in de romp, en blijft daar. De romp houdt het vast als een kom. Een vonk van een schakelaar, pomp of motor kan dan een explosie veroorzaken die de boot verwoest. Vertrouw niet op kuipafvoeren of gewone bergkasten om gas uit de romp af te voeren.
Veilige installatie
Bewaar de fles in een speciale gasbun die naar buiten opent, gasdicht is naar het interieur en rechtstreeks overboord afwatert boven de waterlijn. Gebruik goedgekeurde leidingen, weinig koppelingen en op elke brander een vlambeveiliging die het gas afsluit als de vlam dooft. Met een magneetventiel en een schakelaar bij het fornuis kun je van beneden de gastoevoer bij de fles sluiten. Plaats de sensor van een gasmelder laag, buiten bereik van bilgewater, volgens de voorschriften van de fabrikant.
Dagelijkse routine
Open de fleskraan alleen om te koken. Sluit na het koken de fleskraan, laat de vlam doven en sluit dan de branderkraan. Dit vermindert restgas; het bewijst niet dat de leiding gasvrij is. Test koppelingen met zeepsop of een lekdetector, nooit met een vlam. Laat op zee een fornuis nooit onbeheerd. Gebruik de opstaande randen van het fornuis, de slingerranden, en de pannenklemmen.
Als je gas ruikt
Laat iedereen aan dek gaan. Bedien geen schakelaars, stekkers, pompen of startmotor. Sluit de fles alleen als je er veilig bij kunt. Open luiken vanaf dek voor natuurlijke ventilatie, zonder elektrische apparatuur. Ga niet naar beneden om te hozen of te onderzoeken. Na openen of handmatig pompen kan gas in lage plekken achterblijven. Houd iedereen buiten tot vaststaat dat de lucht veilig is; kun je dat niet vaststellen, trek je terug en roep hulp in. Laat vóór hergebruik het lek herstellen en de installatie op lekkage testen.
Panbranden
Brandende olie valt onder klasse F. Zet het vuur uit als je er veilig bij kunt. Dek de pan af met een blusdeken of een goed passend deksel en laat hem minstens 30 minuten staan, tot hij is afgekoeld. Gooi er nooit water op en draag een brandende pan nooit weg: op zee mors je de inhoud.
2Stap voor stap
Als je gas ruikt
- 1
Bedien geen schakelaar, pomp, startmotor of marifoonknop in de buurt van het gas.
Een vonk van elektrische apparatuur kan het gas ontsteken.
- 2
Laat iedereen aan dek gaan. Sluit de fles en doof vlammen of sigaretten alleen als dat veilig kan.
Houd mensen uit de buurt en stop verdere gaslekkage zonder gevaar binnen te gaan.
- 3
Open luiken vanaf dek voor natuurlijke ventilatie. Ga niet naar beneden om te hozen of te onderzoeken.
Verse lucht helpt het gas verdunnen, maar maakt lage plekken mogelijk niet gasvrij.
- 4
Houd iedereen buiten tot vaststaat dat de lucht veilig is. Kun je dat niet vaststellen, trek je terug en roep hulp in.
Luiken openen of handmatig pompen bewijst niet dat de bilge gasvrij is.
- 5
Laat vóór hergebruik het lek herstellen en de installatie op lekkage testen.
Een deskundige moet bevestigen dat het veilig is voordat je gas of elektrische apparatuur weer gebruikt.
3Kernpunten
- 1
LPG is zwaarder dan lucht en verzamelt zich in de bilge.
- 2
Gasbun voert overboord af; vlambeveiligingen en een magneetventiel.
- 3
Na het koken: fleskraan dicht, vlam laten doven, dan branderkraan sluiten.
- 4
Gaslucht: geen schakelaars, weggaan, fles dicht indien veilig, ventileren vanaf dek; blijf buiten tot gasvrijheid vaststaat.
- 5
Panbrand: vuur uit, blusdeken of deksel, nooit water.
4Veelgemaakte fouten
Fout: Zet de elektrische lenspomp aan om gelekt gas snel af te voeren.
Goed: De motor of schakelaar kan vonken. Ga weg en ventileer vanaf dek. Na luiken openen of handmatig pompen kan gas achterblijven; blijf buiten tot veiligheid vaststaat, of trek je terug en roep hulp in.
Fout: Controleer gaskoppelingen met een aanstekervlam.
Goed: Gebruik zeepsop of lekzoekspray. Bellen tonen het lek.
Fout: Til de blusdeken na een minuut op om te zien of het werkte.
Goed: Lucht kan de olie opnieuw doen ontbranden. Laat de deken minstens 30 minuten liggen, tot alles is afgekoeld.
5Praktijkgeval en examentips
Op een rustige avond voor anker ruikt een bemanningslid gas in de salon (de hoofdkajuit). De kajuitverlichting en koelkast staan aan. Wat doe je?
Toon het antwoord
Laat iedereen aan dek gaan. Bedien geen schakelaars, pompen, stekkers of startmotor. Sluit de fles als je er veilig bij kunt. Open luiken vanaf dek voor natuurlijke ventilatie; ga niet beneden hozen of onderzoeken. Start niet opnieuw en gebruik geen elektrische apparatuur tot een deskundige het lek heeft hersteld, de installatie op lekkage heeft getest en heeft bevestigd dat de ruimte gasvrij is. Kun je veiligheid niet vaststellen, trek je terug en roep hulp in.
Examentips
- LPG (butaan, propaan) is zwaarder dan lucht en verzamelt zich laag in de bilge.
- Gasbun voert boven de waterlijn overboord af; vlambeveiligingen; magneetventiel; laag geplaatste gasmelder.
- Gaslek: geen schakelaars; iedereen eruit; fles dicht indien veilig; ventileren vanaf dek. Blijf buiten tot gasvrijheid vaststaat, of trek je terug en roep hulp in. Herstellen en op lekkage testen vóór hergebruik.
- Panbrand (klasse F): vuur uit, blusdeken of deksel, laten liggen tot afgekoeld, nooit water.
Dit onderdeel afronden
Als je het gelezen hebt, beantwoord je drie vragen. Heb je ze alle drie goed, dan is het onderdeel afgerond; alleen de pagina openen telt niet.
Mijn notities bij dit onderdeel
Geen notities