Vaarregels: kruisen, samenkomen, keren en golfslag

Onderwerp 1 van 6

Kruisende koersen: kijk eerst naar de stuurboordszijde

Deze regels gaan over water waar het BPR geldt.

Een snel schip moet andere schepen voorrang verlenen (art. 6.02). Bij de kruisregels hieronder gaan we uit van schepen die geen snel schip zijn. Dreigt bij kruisende koersen een aanvaring? Kijk eerst of een van de schepen de stuurboordszijde van het vaarwater volgt. Het schip dat dit niet doet, verleent voorrang aan het schip dat dit wel doet. Ook een klein schip kan hierdoor voorrang hebben op een groot schip. Dit staat in BPR art. 6.17 lid 2. De gewone kruisregels gelden niet bij keren, vertrekken, een samenkomst van hoofd- en nevenvaarwater of een veerpont; daarvoor zijn aparte regels.

Volgt geen van beide schepen de stuurboordszijde? Dan verleent klein voorrang aan groot. Bij twee kleine motorschepen verleent het schip dat het andere van stuurboord ziet komen voorrang. Bij twee schepen die door spierkracht worden voortbewogen, zoals twee roeiboten, geldt ook: het schip van rechts gaat voor. Een klein motorschip verleent voorrang aan een klein zeilschip en aan een klein schip op spierkracht. Een klein schip op spierkracht verleent voorrang aan een klein zeilschip. Zie BPR art. 6.17 lid 3 en 7–9.

Bij twee kleine zeilschepen die geen van beide de stuurboordszijde volgen, kijk je naar de zeilen. Over bakboordsboeg betekent: het grootzeil staat aan bakboord. Over stuurboordsboeg betekent: het grootzeil staat aan stuurboord. Over verschillende boeg: het schip over stuurboordsboeg verleent voorrang aan het schip over bakboordsboeg. Over dezelfde boeg: loef wijkt voor lij. Loef ligt aan de kant waar de wind vandaan komt; lij ligt aan de kant waar de wind heen gaat. Zeil je aan lij over stuurboordsboeg en weet je niet zeker over welke boeg het schip aan loef zeilt? Dan verleen je dat schip voorrang. Zie BPR art. 6.17 lid 6.

Een zeilboot die ook de motor voor voortstuwing gebruikt, is een motorschip, ook met gehesen zeilen (BPR art. 1.01 A.15°). Voorrang verlenen doe je op tijd: verander koers of snelheid en vermijd vóór de ander langs te varen. Het schip dat voorrang krijgt, houdt koers en snelheid. Dreigt toch een aanvaring die de ander alleen niet meer kan voorkomen? Dan moet ook dat schip handelen (BPR art. 6.03 lid 4 en 5).

De gekoppelde Academy-lessen geven extra uitleg. Sommige lessen behandelen internationale regels, zoals COLREG. Gebruik voor de situaties in dit blok de BPR-regels hierboven; neem bijvoorbeeld de stuurboordwalregel niet over uit een algemene COLREG-les.

• Bepaal eerst de situatie: gewoon kruisen, havenmond, keren, vertrekken of veerpont.
• Bij gewoon kruisen zonder snel schip: eerst de stuurboordszijde, daarna groot of klein en de manier van voortbewegen.
• Een mast maakt een schip nog geen zeilschip: kijk of het de motor gebruikt.

Onderwerp 2 van 6

Een haven of nevenvaarwater in of uit

Bij een haven of een samenkomst van hoofd- en nevenvaarwater geldt BPR art. 6.16.

Je mag alleen invaren, uitvaren of daarbij het hoofdvaarwater oversteken als dit zonder gevaar kan. Als klein schip verleen je bij deze manoeuvre voorrang aan een groot schip. Je mag medewerking verlangen van een ander klein schip. Andersom kan een groot schip medewerking van jou verlangen. Dat geeft niemand het recht de ander tot plotseling en sterk remmen of uitwijken te dwingen. Moet je zelf meewerken aan een manoeuvre? Pas dan voor zover mogelijk je koers of snelheid zo aan dat de manoeuvre veilig kan gebeuren (BPR art. 6.03 lid 6 en 7).

Let op de laterale markering: de rode en groene markering langs het vaarwater. Vaar je een lateraal gemarkeerd hoofdvaarwater binnen, en kom je niet uit een daarop uitmondend lateraal gemarkeerd nevenvaarwater? Dan verleen je voorrang aan een schip dat in het hoofdvaarwater langs de laterale markering de stuurboordszijde volgt. Deze uitzondering geldt ook voor een groot schip dat zo binnenvaart tegenover een klein schip dat daar langs de markering vaart (BPR art. 6.16 lid 5). De binnenvaartmarkering volgt het SIGNI-systeem van BPR bijlage 8. Rood of groen betekent niet vanzelf bakboord of stuurboord voor jouw vaarrichting.

Staat bij het uitvaren van de haven of het nevenvaarwater teken B.9? Dan verleen je voorrang aan schepen op het hoofdvaarwater. Die regel gaat vóór de voorgaande regels van art. 6.16. Er is dus geen algemene regel dat het breedste vaarwater altijd voorrang heeft (BPR art. 6.16 lid 8).

Wil je als klein schip tegen de stroom in een haven of nevenvaarwater invaren? Dan verleen je voorrang aan een schip dat met de stroom mee vaart en zonder eerst te keren dezelfde haven of hetzelfde nevenvaarwater wil invaren (BPR art. 6.16 lid 7).

Bij een havenmond kunnen één of twee rode lichten met het bijkomende richtingsteken F.2 onder b het invaren of uitvaren verbieden. Eén of twee groene lichten E.1 met dat richtingsteken staan de aangegeven beweging toe. Kijk voor welke richting ze gelden. Groen betekent dat je die kant op mag; het is geen vrijbrief om gevaar te veroorzaken. Voor veerponten gelden aparte regels (BPR art. 6.16 lid 9–11).

• Bekijk de kaart, de markering en de verkeerstekens vóór je een havenmond nadert.
• B.9 bij de uitmonding: voorrang verlenen aan schepen op het hoofdvaarwater.
• Verwar medewerking niet met onbeperkte voorrang.

Onderwerp 3 van 6

Keren, wegvaren en de veerpont

Je mag alleen keren of van je ligplaats vertrekken als je hebt gecontroleerd dat dit zonder gevaar kan.

Als klein schip verleen je bij keren en vertrekken voorrang aan een groot schip. Je mag medewerking verlangen van een ander klein schip. Een groot schip mag bij deze manoeuvres medewerking verlangen van andere schepen. Regel je manoeuvre zo dat de ander niet plotseling en sterk moet uitwijken of remmen (BPR art. 6.13, 6.14 en 6.03 lid 6 en 7).

Teken A.8 verbiedt keren. Teken E.8 geeft aan dat schepen daar kunnen keren. Ook bij E.8 controleer je eerst of keren veilig kan. Voor een veerpont gelden de aparte regels van art. 6.23, niet de regels voor keren en vertrekken van art. 6.13 en 6.14.

Een veerpont mag alleen vertrekken, keren of oversteken nadat is vastgesteld dat dit zonder gevaar kan. Een klein schip moet voorrang verlenen aan een vertrekkende, kerende of overstekende veerpont. De veerpont mag bij deze manoeuvres medewerking verlangen van een groot schip (BPR art. 6.23).

Zie je een sleep die uit meerdere lengten bestaat? Vaar nooit door de tussenruimten. Dat verbiedt BPR art. 6.15, ook als er genoeg water tussen de delen lijkt te zijn.

• Kijk vóór vertrek en vóór keren rondom, ook achter je.
• Plan je manoeuvre; medewerking verlangen mag geen verrassing voor de ander worden.
• Een kleine veerpont is geen reden om de gewone regel voor twee kleine motorschepen te gebruiken.

Onderwerp 4 van 6

Naast elkaar varen en afstand houden

Samen op gelijke hoogte varen mag alleen als de ruimte dat zonder hinder of gevaar toelaat.

Er is dus geen algemeen recht om met een groep de hele vaarweg in beslag te nemen. Je mag niet zonder uitdrukkelijke toestemming van de schipper langszij een varend schip of drijvend voorwerp komen, eraan vastmaken of je in het kielzog laten meevoeren. Voor een schip van ambtenaren die belast zijn met toezicht of opsporing geldt een uitzondering (BPR art. 6.18 lid 1 en 4).

Houd ten minste 50 meter afstand van een schip, duwstel of gekoppeld samenstel met twee of drie blauwe kegels of blauwe lichten boven elkaar, zoals bedoeld in BPR art. 3.14 lid 2 en 3. Tel per verticale rij: één kegel voorop en één achterop is ook toegestaan als dagteken volgens art. 3.14 lid 1. Alleen dat teken valt niet onder deze 50-meterregel. BPR art. 6.18 lid 2 maakt hierop een uitzondering bij voorbijlopen en bij voorbijvaren op tegengestelde koersen. Die uitzondering is geen reden om onveilig dicht langs het schip te varen.

Je mag geen anker, kabel of ketting laten slepen. Er is een uitzondering als je je op een ligplaats verplaatst of een manoeuvre uitvoert. Die uitzondering geldt weer niet binnen 100 meter van een brug, sluis, stuw, veerpont of drijvend werktuig in bedrijf, en ook niet aan de zijde van de vaarweg waar teken A.6 het ankeren en slepen van ankers, kabels en kettingen verbiedt (BPR art. 6.18 lid 5).

Je mag je niet met de stroom laten meedrijven zonder een middel tot voortbeweging te gebruiken. Alleen het roer bedienen terwijl de stroom je meeneemt, voldoet dus niet (BPR art. 6.18 lid 6).

• Naast elkaar: alleen met genoeg ruimte en zonder hinder of gevaar.
• Twee of drie blauwe kegels of lichten boven elkaar: denk aan de regel van 50 meter en de genoemde uitzonderingen.
• Een stilliggend schip en een varend schip hebben niet dezelfde regels voor langszij komen.

Onderwerp 5 van 6

Golfslag beperken en reageren op ‘blijf weg’

Regel je snelheid zo dat je geen hinderlijke waterbeweging veroorzaakt die schade kan doen aan schepen, drijvende voorwerpen of werken.

Verminder daarvoor tijdig vaart, maar houd genoeg snelheid om veilig te sturen. Dat geldt in het bijzonder vóór een havenmond, bij gemeerde schepen, bij schepen die worden geladen of gelost, bij schepen op een gebruikelijke ligplaats, bij een veerpont in dienst en bij teken A.9. Ook zonder verbodsbord moet je schade door je golven voorkomen (BPR art. 6.20 lid 1).

Vaar je langs rood-witte beschermingstekens tegen hinderlijke waterbeweging of langs een schip met de duikvlag A? Minder tijdig vaart en blijf zo ver mogelijk weg. Hetzelfde geldt aan de vrije zijde van een werktuig of schip dat daar de rood-witte tekens van art. 3.25 lid 1 onder c voert. Overdag zie je daar een bord met rood boven en wit onder, of twee borden in die volgorde; ’s nachts rood boven wit licht. De borden mogen ook vlaggen van dezelfde kleur zijn (BPR art. 6.20 lid 2 en 3, 3.25, 3.29 en 3.38).

Hoor je het ‘blijf weg’-sein, dan kan er gevaar zijn door vrijkomende gevaarlijke stoffen. Het sein bestaat uit steeds één korte stoot gevolgd door één lange stoot. Neem alle maatregelen om gevaar te vermijden. Vaar je naar het gevaarsgebied toe, blijf er dan zo ver mogelijk vandaan en keer zo nodig. Ben je het gebied al voorbij, vervolg je weg dan met zo groot mogelijke snelheid. Houd rekening met wind en stroom (BPR art. 6.19; het sein staat in art. 4.04).

Sluit bij het ‘blijf weg’-sein ramen en andere openingen naar buiten. Doof onbeschermd licht en open vuur, rook niet en voorkom vonken. Zet niet-noodzakelijke hulpmotoren af. Neem je ligplaats, zet dan ook de nog draaiende motoren en hulpmotoren af. Lig je al nabij het gevaarsgebied, neem dan dezelfde maatregelen en verlaat zo nodig het schip. Licht zo mogelijk direct de dichtstbijzijnde bevoegde autoriteit in. Dit geldt ook als het sein vanaf de wal komt (BPR art. 6.19).

• Minder vaart vóór de kwetsbare plek; je hekgolf verdwijnt niet meteen.
• Geen vaste veilige snelheid: kijk naar de golven die jouw schip maakt.
• ‘Blijf weg’: afstand nemen, openingen sluiten en ontstekingsbronnen vermijden.

Onderwerp 6 van 6

Oefen en ga verder

De beste plekken om dit onderdeel te oefenen. Als je klaar bent, breng één tik je terug naar de cursus.

• Vaarregels op Nederlands binnenwaterLes
• Europese binnenvaartregels: achtergrondLes
• Wind, stroom en krachten bij manoeuvresLes
• Internationale geluidsseinen: vergelijk met het BPRLes