Hs naar Ho, uitgewerkt: de middagzon
1De les in gewone woorden
Een uitgewerkte meting van de onderrand van de zon, stap voor stap gecorrigeerd van 47°31,4′ op de sextant tot een ware hoogte van 47°45,8′.
De gegevens
26 november 2026, middagwaarneming bij gegiste positie DR 21°10′N 027°45′W. De eenheid over middaghoogte gebruikt deze waarneming. Zon onderrand, Hs 47°31,4′. Indexfout 1,8′ buiten de boog. Ooghoogte 2,5 m. Dagbladzijde: SD 16,2′. Standaardtemperatuur en -luchtdruk.
Hs naar Ha
Indexcorrectie: buiten de boog, dus +1,8′. Kimduiking: 1,76 × √2,5 = 2,78′, dus −2,8′. Ha = 47°31,4′ + 1,8′ − 2,8′ = 47°30,4′.
Ha naar Ho
Refractie bij 47°30′: −0,9′. Halve middellijn, onderrand: +16,2′. Parallax: +0,1′. Totaal +15,4′. Ho = 47°30,4′ + 15,4′ = 47°45,8′. De gecombineerde onderrandtabel voor oktober–maart in de almanak, gebaseerd op een gemiddelde SD, geeft hetzelfde binnen 0,1′.
Controleer het
Bij deze hoogte en ooghoogte hoort Ho groter te zijn dan Hs als de indexcorrectie klein is: +SD weegt zwaarder dan kimduiking en refractie. Een lagere uitkomst is reden om de tekens te controleren. Voor de bovenrand bij dezelfde Ha zou de hoofdcorrectie −16,2′ − 0,9′ + 0,1′ = −17,0′ zijn.
Wat overblijft
Je rekent tot op 0,1′, maar waarnemingen op een jacht zijn zelden nauwkeuriger dan ongeveer 1′. De kim golft, je ooghoogte verandert en refractie nabij zee kan afwijkend zijn. Elke 1′ hoogtefout verschuift de hoogtelijn (positielijn) 1 M (zeemijl).
2Kerngegevens
- Hs
- 47°31,4′, zon onderrand, 26 nov 2026
- Indexcorrectie en kimduiking
- +1,8′ (buiten de boog), −2,8′ (2,5 m)
- Ha
- 47°30,4′
- Hoofdcorrectie
- −0,9′ refractie + 16,2′ SD + 0,1′ parallax = +15,4′
- Ho
- 47°45,8′
- Spaanse termen
- Altura aparente, altura verdadera, corrección total
3Kernpunten
- 1
Hs 47°31,4′ + 1,8′ − 2,8′ = Ha 47°30,4′.
- 2
Ha + 15,4′ = Ho 47°45,8′ voor de onderrand.
- 3
Bij deze hoogte en ooghoogte, met een kleine indexcorrectie, is Ho voor de onderrand van de zon groter dan Hs.
- 4
Bovenrand bij dezelfde hoogte: ongeveer −17,0′.
- 5
Verwacht ongeveer 1′ nauwkeurigheid op een jacht: 1′ = 1 M.
4Veelgemaakte fouten
Fout: Ga met Hs de correctietabel van de almanak in.
Goed: Ga in met Ha, na indexcorrectie en kimduiking.
Fout: Elke 0,1′ in de uitkomst is werkelijke nauwkeurigheid.
Goed: Je rekent met 0,1′, maar waarnemingen op een jacht zijn meestal tot ongeveer 1′ nauwkeurig.
5Praktijkgeval en examentips
Vrijwel op dezelfde tijd en plaats als jouw onderrandmeting noteert een bemanningslid de bovenrand met Hs 48°06,8′, dezelfde IE en ooghoogte. Jouw Ho voor de onderrand is 47°45,8′. Bereken diens Ho. Komen beide overeen?
Toon het antwoord
Ha = 48°06,8′ + 1,8′ − 2,8′ = 48°05,8′; trek 17,0′ af en je krijgt Ho 47°48,8′. Dat is 3′ boven jouw resultaat, meer dan het verwachte verschil van ongeveer 1–2′. Controleer de gekozen zonsrand, de aflezing, het raakpunt met de kim en de correctietekens. Herhaal de waarnemingen zo mogelijk.
Examentips
- Hs + IC − kimduiking = Ha; ga met Ha de tabellen in.
- Hoofdcorrectie zon onderrand = SD − refractie + parallax (hier +15,4′).
- Uitgewerkt: 47°31,4′ → 47°30,4′ → 47°45,8′.
- Hoofdcorrectie bovenrand is ongeveer −(SD + refractie).
Dit onderdeel afronden
Als je het gelezen hebt, beantwoord je drie vragen. Heb je ze alle drie goed, dan is het onderdeel afgerond; alleen de pagina openen telt niet.
Mijn notities bij dit onderdeel
Geen notities