Wat koud water met je lichaam doet
1De les in gewone woorden
Door koud water kun je naar adem happen en je zwemkracht verliezen voordat je onderkoeld raakt. Draag een reddingsvest en ken de vier fasen.
Koud water
Water kouder dan ongeveer 15 °C kan koudeschok veroorzaken. Water koelt je veel sneller af dan lucht. Veel mensen sterven in koud water voordat ze onderkoeld raken: koudeschok of zwemfalen kan tot verdrinking leiden.
Fase 1: koudeschok
In de eerste minuut veroorzaakt plotselinge kou op je huid koudeschok: je hapt onwillekeurig diep naar adem en gaat daarna snel en ongecontroleerd ademen. Zit je hoofd onder water of slaat er tijdens die hap een golf in je gezicht, dan adem je water in. Je hartslag en bloeddruk schieten omhoog, wat hartproblemen kan veroorzaken. Koudeschok gaat na ongeveer 60 tot 90 seconden voorbij.
Fase 2: zwemfalen
In de volgende minuten koelen je spieren en zenuwen af, waardoor je greep en zwemslagen verzwakken. Dit heet zwemfalen: zelfs sterke zwemmers kunnen al snel niet meer zwemmen of een ladder opklimmen. Zoek zodra je ademhaling onder controle is een veilige plek of drijfhulp dichtbij. Draag je reddingsvest voordat je in het water kunt vallen; reken er niet op dat je het in het water nog kunt aantrekken.
Fase 3 en 4: onderkoeling en reddingscollaps
Onderkoeling betekent dat je kerntemperatuur onder 35 °C is gedaald. In koud water duurt dit meestal 30 minuten of langer, afhankelijk van het water, je kleding en lichaamsgrootte. Reddingscollaps is instorting tijdens of vlak na de redding: een koud slachtoffer rechtop optillen of laten klimmen kan de bloeddruk doen dalen en het hart stilzetten.
Het 1-10-1-principe
Professor Gordon Giesbrecht vat het samen als 1-10-1: ongeveer 1 minuut om je ademhaling onder controle te krijgen, ongeveer 10 minuten waarin je nog doelgericht kunt bewegen en ongeveer 1 uur voordat je door onderkoeling bewusteloos raakt. Dit zijn ruwe schattingen, afhankelijk van het water en de persoon. Een goed gedragen reddingsvest houdt je drijvend; een kruisband, een band tussen je benen, voorkomt dat het omhoogschuift en een spatkap, een kap tegen buiswater, vermindert het water dat in je gezicht spat.
2Kerngegevens
- Koud water
- Kouder dan ongeveer 15 °C
- Koudeschok
- Eerste minuut; voorbij na ongeveer 60–90 seconden
- Zwemfalen
- Kan binnen enkele minuten optreden; tijdsverloop verschilt
- Onderkoeling
- Kerntemperatuur onder 35 °C; meestal na 30 minuten of langer
- 1-10-1
- 1 min ademhaling, 10 min bewegen, 1 uur bij bewustzijn
3Kernpunten
- 1
Vier fasen: koudeschok, zwemfalen, onderkoeling, reddingscollaps.
- 2
Door koudeschok hap je naar adem: pak iets binnen handbereik vast of blijf drijven terwijl je je ademhaling onder controle krijgt.
- 3
Zoek zodra je ademhaling onder controle is een veilige plek of drijfhulp dichtbij, voordat je kracht afneemt.
- 4
1-10-1: 1 minuut, 10 minuten, 1 uur (ruwe schattingen).
- 5
Een goed gedragen reddingsvest met kruisband en spatkap helpt je luchtweg te beschermen.
4Veelgemaakte fouten
Fout: In koud water is onderkoeling het eerste gevaar.
Goed: Koudeschok en zwemfalen zijn eerder dodelijk. Onderkoeling ontstaat meestal pas na 30 minuten of langer.
Fout: Een sterke zwemmer kan in koud water naar de kant zwemmen.
Goed: Door zwemfalen kunnen zelfs goede zwemmers binnen minuten niet meer zwemmen. Blijf bij de boot of iets dat drijft, tenzij een veilige plek heel dichtbij is.
5Praktijkgeval en examentips
In mei valt bij een zeewatertemperatuur van 13 °C een bemanningslid zonder reddingsvest van het voordek terwijl de boot zeilt. Hij komt ongeveer 20 m achter de boot boven en hapt naar adem terwijl hij wild spartelt.
Toon het antwoord
Hij heeft koudeschok. Gooi hem een reddingsboei of drijvende lijn toe en roep dat hij achterover moet leunen, blijven drijven en zijn ademhaling onder controle moet krijgen. Binnen minuten verliezen zijn armen kracht, dus geef hem nu iets om vast te houden. Start de man-overboordprocedure. Houd hem bij het uit het water halen zo horizontaal mogelijk om het risico op reddingscollaps te verkleinen.
Examentips
- Koudeschok: naar adem happen en hyperventilatie in de eerste minuut; gevaar dat je water inademt.
- Zwemfalen: kou verzwakt binnen minuten je zwemkracht en greep; reken niet op een vaste overlevingstijd.
- Onderkoeling: kerntemperatuur onder 35 °C, meestal na 30 minuten of langer.
- Reddingscollaps: til koude slachtoffers horizontaal uit het water.
Dit onderdeel afronden
Als je het gelezen hebt, beantwoord je drie vragen. Heb je ze alle drie goed, dan is het onderdeel afgerond; alleen de pagina openen telt niet.
Mijn notities bij dit onderdeel
Geen notities