Onderdelen bekijkenMedische zorg aan boord: behandeling, verpleging en overlijden op zee (STCW A-VI/4-2)
Infectiepreventie, isolatie en overdraagbare ziekten
1De les in gewone woorden
In een gesloten gemeenschap op een stalen schip kan één infectie de vaart stilleggen. Doorbreek de keten vroeg: schone handen, passende bescherming, isolatie en tijdig advies.
Hoe ziektekiemen zich verspreiden
Een overdraagbare ziekte kan direct of indirect tussen mensen worden overgedragen, ook via voedsel, water of insecten. Ziektekiemen verspreiden zich via contact (handen en oppervlakken), druppels (hoesten en niezen van dichtbij), de lucht (fijne deeltjes, zoals bij tuberculose of mazelen), voedsel en water, bloed en lichaamsvloeistoffen en insectenbeten (malaria, dengue). Algemene voorzorgsmaatregelen gelden voor elke patiënt: handhygiëne, handschoenen bij lichaamsvloeistoffen, veilig omgaan met alle scherpe medische materialen (naalden, mesjes en gebroken ampullen), schoonmaken en veilige afvalverwerking.
Isolatie
Denk aan een infectie bij nieuw braken of diarree, koorts met huiduitslag of hoesten, geelzucht, ongewone bloedingen of samenhangende ziektegevallen. Gebruik het hospitaal of een eenpersoonshut met eigen toilet. Houd de deur dicht en beperk het aantal verzorgers. Vraag radiomedisch advies over voorzorgsmaatregelen en ventilatie. Draag bij lichaamsvloeistoffen handschoenen en een schort of beschermende jas, plus oogbescherming bij spatgevaar. Bij vermoeden van infecties via de lucht, zoals tuberculose of mazelen, hebben verzorgers een ademhalingsbeschermingsmasker nodig: een nauw aansluitend filtermasker waarvan de pasvorm is getest. Een chirurgisch mondneusmasker is onvoldoende.
Veelvoorkomende problemen op zee
Gastro-enteritis, een maag-darminfectie, veroorzaakt braken of diarree. Isoleer bij vermoedelijk norovirus tot 48 uur na het verdwijnen van de klachten; was handen met water en zeep en gebruik na het schoonmaken een ontsmettingsmiddel dat volgens het etiket tegen norovirus werkt. Luchtweginfecties, waaronder griep en COVID-19, verspreiden zich via de lucht: maskers en ventilatie helpen. Seksueel overdraagbare aandoeningen verspreiden zich vooral via seksueel contact; condooms verkleinen het risico. Hepatitis betekent leverontsteking. Hepatitis A/E verspreidt zich vaak via besmet voedsel of water; B/C via bloed, en B ook via seks. Vaccins beschermen tegen A/B, niet tegen C.
Malaria
Malaria wordt door muggen verspreid in tropische gebieden. Denk eraan bij elke koorts na een bezoek aan een malariagebied, ook weken of maanden later, en vraag direct radiomedisch advies: malaria kan binnen enkele dagen dodelijk zijn. Voorkom besmetting met muskietennetten, horren, lange mouwen in de schemering, insectenwerend middel en de malariatabletten die de bedrijfsarts voorschrijft.
Voedsel, water en ongedierte
Veel uitbraken beginnen in de kombuis of de watertanks. Kombuispersoneel met braken, diarree of een huidinfectie stopt met alle werkzaamheden met voedsel, ook bereiden en serveren, tot een arts hervatting toestaat. Houd koud voedsel koud en warm voedsel warm, en bewaar rauw vlees onder bereid voedsel. Houd drinkwater gedesinfecteerd volgens de Guide to Ship Sanitation, de scheepshygiënegids van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), en bestrijd ratten, kakkerlakken en muggen.
Registratie en schoonmaak
Noteer elk ziektegeval, de begindatum, klachten en contacten om samenhangende gevallen te herkennen. Verwijder zichtbaar vuil vóór het desinfecteren. Gebruik een middel dat tegen de vermoede ziektekiem werkt, met de verdunning en natte inwerktijd op het etiket: de tijd dat het oppervlak nat moet blijven. Meng nooit schoonmaakchemicaliën. Was linnengoed heet en verpak besmet afval in zakken. Houd de vaccinatiegegevens van de bemanning bij.
2Kerngegevens
- Algemene voorzorgsmaatregelen
- Handhygiëne, handschoenen, veilig hanteren van scherp materiaal en afval, schoonmaak
- Isoleren
- Braken/diarree, koorts met uitslag/hoest, geelzucht; samenhangende gevallen
- Norovirus
- Isolatie tot 48 h klachtenvrij; schoonmaken, dan desinfecteren volgens etiket
- Handen wassen bij uitbraken
- Water en zeep; alcoholgel werkt slecht tegen norovirus
- Malaria
- Koorts na een malariagebied, ook maanden later: direct advies vragen
- Kombuispersoneel
- Geen werk met voedsel bij braken, diarree of huidinfectie tot medische vrijgave
3Kernpunten
- 1
Algemene voorzorgsmaatregelen gelden voor elke patiënt, ongeacht de diagnose.
- 2
Isoleer vermoedelijk besmettelijke patiënten vroeg; braken of diarree kan zonder koorts voorkomen.
- 3
Was bij een uitbraak met braken en diarree je handen met water en zeep; maak oppervlakken schoon en desinfecteer daarna volgens het etiket.
- 4
Bij elke koorts na een malariagebied is direct radiomedisch advies nodig.
- 5
Ziek kombuispersoneel stopt met alle werkzaamheden met voedsel tot een arts hervatting toestaat.
4Veelgemaakte fouten
Fout: Alcoholgel is voldoende bij een uitbraak met braken.
Goed: Alcoholgel werkt slecht tegen norovirus. Was handen met water en zeep. Maak oppervlakken schoon en gebruik daarna volgens het etiket een ontsmettingsmiddel dat tegen norovirus werkt.
Fout: Koorts weken na vertrek uit een tropische haven kan geen malaria zijn.
Goed: Malaria kan weken of maanden later beginnen. Vraag direct radiomedisch advies.
Fout: Een kok met lichte diarree kan voorzichtig blijven werken.
Goed: Laat ziek kombuispersoneel geen werkzaamheden met voedsel uitvoeren tot een arts hervatting toestaat; één kok kan de hele bemanning besmetten.
5Praktijkgeval en examentips
Twee dagen na vertrek uit een West-Afrikaanse haven hebben drie bemanningsleden last van braken en waterdunne diarree. De tweede kok was gisteren ziek, maar bleef werken. Wat doe je?
Toon het antwoord
Behandel dit als een uitbraak. Isoleer de zieken in hutten of het hospitaal met eigen toiletten; laat de tweede kok geen werkzaamheden met voedsel uitvoeren tot een arts hervatting toestaat. Was handen met water en zeep; maak toiletten en veel aangeraakte plekken eerst schoon en desinfecteer daarna volgens het etiket. Controleer gedeelde voedsel- en waterbronnen en vraag advies over een vermoede bron. Noteer ziektegevallen en contacten en vraag radiomedisch advies; koorts na West-Afrika kan ook malaria zijn.
Examentips
- Overdracht: contact, druppels, lucht, voedsel en water, bloed en lichaamsvloeistoffen, insecten.
- Algemene voorzorgsmaatregelen voor elke patiënt; isolatie met eigen toilet en weinig verzorgers.
- Norovirus: water en zeep; schoonmaken, dan desinfecteren volgens etiket; isolatie tot 48 h klachtenvrij.
- Koorts na een malariagebied: dringend radiomedisch advies.
Dit onderdeel afronden
Als je het gelezen hebt, beantwoord je drie vragen. Heb je ze alle drie goed, dan is het onderdeel afgerond; alleen de pagina openen telt niet.
Mijn notities bij dit onderdeel
Geen notities