Tekens langs de vaarweg en betonning

Onderwerp 1 van 6

Verkeerstekens: eerst begrijpen, dan handelen

Een verbod of gebod moet je opvolgen.

Met een aanbeveling, inlichting en vaarwatermarkering moet je rekening houden. Dat geldt ook voor een bekendmaking met dezelfde betekenis als een verkeersteken. Een verkeersteken gaat vóór een gedragsregel; een verkeersaanwijzing gaat vóór beide. Je blijft verplicht gevaar te voorkomen en goed zeemanschap te tonen (BPR art. 5.01–5.02, 1.04–1.05). Bijlage 7 bevat de verkeerstekens; bijlage 8 de markering van vaarwater en obstakels.

Lees het hele teken, inclusief pijlen en onderborden. Vraag je af: wat moet of mag ik hier doen, voor welk schip geldt het en waar begint of eindigt het? Rood en groen hebben niet overal dezelfde betekenis. Bij een brug kan rood doorvaart verbieden; lees altijd de hele lichtcombinatie. Aanvullende gele tekens kunnen doorvaart voor lage schepen toestaan. Een rode ton markeert een zijde van het vaarwater.

Houd vooral A.5, A.6 en A.7 uit elkaar. Ligplaats nemen omvat ankeren én meren. Een verbod om hinderlijke waterbeweging te veroorzaken is geen vast snelheidsgetal. Verminder tijdig snelheid om die hinder te voorkomen, maar niet tot onder de snelheid die je nodig hebt om veilig te sturen (BPR bijlage 7, A.5–A.9; art. 6.20).

• A.1: in-, uit- of doorvaren verboden. A.1a: buiten gebruik gesteld vaarweggedeelte; dit vaarverbod geldt niet voor een klein schip zonder motor (art. 6.22).
• A.2: voorbijlopen verboden. A.4: ontmoeten én voorbijlopen verboden. A.8: keren verboden.
• A.5: aan de zijde van het bord geen ligplaats nemen. A.5.1: geen ligplaats nemen binnen de aangegeven breedte, in meters vanaf het bord.
• A.6: aan die zijde niet ankeren en geen ankers, kabels of kettingen laten slepen. A.7: aan die zijde niet meren.
• A.9: geen hinderlijke waterbeweging veroorzaken. A.10: niet buiten de aangegeven begrenzing varen.
• A.11: doorvaart is nog verboden, maar wordt aanstonds toegestaan. A.11.1: rood vast licht boven groen flikkerlicht; alleen doorvaren als je zo dichtbij bent dat stilhouden redelijkerwijs niet meer mogelijk is.
• A.12: verboden voor motorschepen. A.13: verboden voor kleine schepen. A.14: waterskiën verboden. A.15: verboden voor zeilschepen.
• A.16: verboden voor door spierkracht voortbewogen schepen. A.17: verboden voor zeilplanken. A.20: verboden voor waterscooters.
• A.18: einde van het gedeelte waar snelle motorboten zonder snelheidsbeperking mogen varen. A.19: schepen te water laten en uit het water halen verboden.
• B.1: vaar in de pijlrichting. B.2a/b: begeef je naar de bakboordszijde/stuurboordszijde van het vaarwater. B.3a/b: houd die aangegeven zijde.
• B.5: onder bepaalde omstandigheden vóór het bord stilhouden. B.6: beperk je snelheid tot het aangegeven getal in km/u. B.7: geef een geluidssein; een onderbord kan het sein aangeven. B.8: let bijzonder op.
• B.9a/b: vaar het hoofdvaarwater niet op en steek het niet over als schepen daarop daardoor koers of snelheid moeten wijzigen. B.10: wijzig zo nodig koers en snelheid voor uitvarende schepen.
• B.11a/b: gebruik de marifoon volgens de voorschriften of meld je op het aangegeven kanaal. B.12: walstroom gebruiken volgens art. 7.06a, bij een beschikbare, bedrijfsklare aansluiting. Uitzonderingen kunnen op een onderbord staan. Je sluit aan en haalt alle benodigde elektrische energie tijdens het stilliggen uit de aansluiting. De verplichting geldt niet als je dan uitsluitend een energievoorziening gebruikt die geen geluid, schadelijke gassen of luchtverontreinigende deeltjes veroorzaakt.

Onderwerp 2 van 6

Beperkingen, aanwijzingen en tekens bij bruggen en sluizen

Een beperkingsteken vertelt wat het vaarwater of een doorvaart toelaat.

Een aanbeveling helpt je kiezen. Een aanwijzing kan toestemming geven of vertellen wat je nadert. Kijk ook bij toestemming of er genoeg ruimte, diepte en hoogte is (BPR bijlage 7, C–G).

Bij een vaste brug betekent D.1a een aanbevolen opening waar tegenvaart mogelijk is. D.1b beveelt de opening aan en verbiedt doorvaart uit de tegenovergestelde richting. Bij een gesloten beweegbare brug kunnen gele tekens doorvaart toestaan voor schepen die eronder passen. Bij één geel licht is tegenvaart mogelijk; bij twee gele lichten is doorvaart uit de andere richting verboden. De hoogte moet je zelf controleren (BPR art. 6.25 en 6.26 lid 4g–h).

Bij een beweegbare brug betekent één rood vast licht: doorvaart verboden, brug wordt bediend. Twee rode vaste lichten boven elkaar: verboden, brug wordt niet bediend. Rood boven vast groen betekent wachten: doorvaart wordt aanstonds toegestaan. Eén groen vast licht geeft toestemming; twee groene vaste lichten boven elkaar staan doorvaart in beide richtingen toe en de brug is open. Rood boven groen flikkerlicht heeft de beperkte uitzondering van A.11.1. Gele tekens kunnen de hierboven beschreven toestemming voor lage schepen geven (art. 6.26).

Bij een sluis lees je de lichten voor de invaart of uitvaart. Rood betekent verboden; rood boven groen kondigt toestemming aan maar geeft die nog niet. Groen geeft toestemming. Twee rode lichten boven elkaar betekenen dat de sluis niet wordt bediend en invaart verboden is. Twee groene boven elkaar betekenen dat invaren mag, de sluis aan beide zijden openstaat en niet wordt bediend. Bij een sluis met een beweegbare brug zonder aparte brugseinen lees je de combinatie volgens G.4.2. Groen met twee gele lichten naast elkaar betekent dat invaren of uitvaren én doorvaren onder de gesloten brug zijn toegestaan. Je schip moet wel onder de brug passen. Geel alleen geeft geen toestemming om de sluis in te varen (art. 6.28a; bijlage 7, G.4.2). Bij een stuw mag je door de opening met E.1 aan weerszijden. Ligt boven de stuw een brug, dan mag je ook door een opening met D.1a of D.1b erboven; bij D.1b is doorvaart uit de tegenovergestelde richting verboden (art. 6.27; bijlage 7, G.3).

• C.1: beperkte waterdiepte; een getal is in centimeters. C.2: beperkte doorvaarthoogte; een getal is in meters. C.3: beperkte breedte; een getal is in meters.
• C.4: vaartbeperkingen, vraag nadere inlichtingen. C.5: houd de aangegeven afstand uit de oever, in meters gerekend vanaf het bord.
• D.2: aanbevolen binnen de begrenzing te varen; A.10 maakt zo'n begrenzing verplicht. D.3: aanbevolen vaarrichting volgens pijl of isofaselicht.
• E.1: in-, uit- of doorvaren toegestaan. E.2: hoogspanningslijn. E.3: stuw. E.4a: niet-vrijvarende veerpont; E.4b: vrijvarende veerpont.
• E.5: ligplaats nemen toegestaan aan de zijde van het bord. E.5.1 beperkt de breedte vanaf het bord; E.5.3 beperkt het aantal schepen naast elkaar.
• E.5.4–E.5.7: ligplaats voor duwvaart met respectievelijk geen, één, twee of drie verplichte blauwe kegels of lichten. E.5.8–E.5.11: dezelfde indeling voor andere schepen dan duwvaart. E.5.12–E.5.15: dezelfde indeling voor beide groepen samen. Een voor gevaarlijke stoffen gereserveerde plaats is geen gewone recreatieligplaats.
• E.6: ankeren toegestaan. E.6.1: spudpalen gebruiken toegestaan. E.7: meren toegestaan. Deze toestemmingen gelden aan de zijde van het bord. E.7.1: meren voor het onmiddellijk van of aan boord zetten van een auto.
• E.8: keerplaats. E.9: jouw vaarwater is hoofdvaarwater tegenover de getekende zijtak. E.10: jouw vaarwater is nevenvaarwater tegenover het vaarwater waarin het uitmondt.
• E.11: einde van een verbod of gebod voor één richting, of einde van een beperking. E.12: voorwaarschuwing; vaste lichten waarschuwen voor moeilijkheden, stop als de regels dat eisen. Synchroon brandende isofaselichten betekenen dat je voorzichtig kunt naderen. E.12.1: flikkerlicht als waarschuwing voor uitvarende of langsvarende schepen.
• E.13: drinkwater. E.14: telefoon. E.15: motorschepen toegestaan. E.16: kleine schepen toegestaan. E.17: waterskiën toegestaan. E.18: zeilschepen toegestaan.
• E.19: door spierkracht voortbewogen schepen toegestaan. E.20: zeilplanken toegestaan. E.21: snel varen voor kleine motorschepen toegestaan. E.22: schepen te water laten toegestaan, trailerhelling. E.23: marifoonkanaal voor nautische informatie. E.24: waterscooters toegestaan.
• F.1: het bord boven het hoofdteken zegt na welke afstand het geldt, in meters tenzij anders vermeld. F.2: pijlen geven de richting van het bedoelde traject aan; daarbij kan de trajectlengte staan.
• F.3: een onderbord geeft extra uitleg. F.4: een onderbord beperkt het hoofdteken tot de afgebeelde scheepscategorie. Lees die aanvulling altijd mee.
• G.1–G.4 passen deze tekens toe bij vaste bruggen, beweegbare bruggen, stuwen en sluizen. Een verboden brugopening blijft verboden, ook als je schip eronder past.
• G.5: een hoogteschaal staat aan stuurboord of aan beide kanten van de opening. De blokken zijn 1 meter hoog; er kan ook een onderverdeling in halve meters en decimeters zijn. Referentietekens wijzen aan waar de hoogte geldt. Ook A.10 en D.2 kunnen als referentietekens dienen. Zonder referentietekens geldt het laagste punt binnen het normaal bruikbare breedteprofiel. Let op een aangegeven overhoogte of onderhoogte. Een voorhoogteschaal waarschuwt eerder; een hoogtebord of dieptebord geeft de beschikbare maat aan.

Onderwerp 3 van 6

SIGNI: bepaal eerst wat rechts en links is

Rechts en links in SIGNI zijn vaste zijden van het vaarwater.

Ze draaien niet mee met je boot. Op een rivier kijk je stroomafwaarts; in getijgebied in de richting van de ebstroom. Op een kanaal kijk je in het algemeen naar het lager gelegen pand. Op een zijvaart kijk je naar de hoofdvaarweg. Op een meer of afgesloten zeearm kijk je naar de uitgang naar zee of open water, voor zover de geul geen deel van een doorgaande route is. Op de randmeren van Flevoland rekent men vanaf Amsterdam. In zeegaten en de aansluitende hoofdgeulen kijk je naar de Noordzee. Bij twijfel bepaalt de vaarwegbeheerder de richting (BPR bijlage 8, §1.2).

Stel je voor dat je in die kijkrichting staat. Rechts staat rood en stomp; links groen en spits. Vaar je zelf stroomafwaarts, dan houd je dus rood aan stuurboord en groen aan bakboord. Vaar je stroomopwaarts, dan is het andersom. De nummering loopt op van beneden naar boven. Bij genummerde laterale hoofdtonnen heeft rood even nummers en groen oneven. Oevermarkeringen kunnen opeenvolgend genummerd zijn, ongeacht de kleur (§1.3.4 en §2.1).

SIGNI sluit aan op IALA-A: de stompe rode en spitse groene markeringen staan aan dezelfde zijden. De gebruikelijke IALA-kijkrichting, binnenkomend vanuit zee, is tegengesteld aan de SIGNI-kijkrichting. De Academy-lessen over IALA zijn daarom nuttig, maar gebruik voor dit blok het BPR. Neem de IALA-splitsingsmarkering niet over. Leer ook de BPR-uitvoering van veilig vaarwater: zonder topteken (§1.1–1.2 en §6.3). Bijlage 8 noemt voor splitsingen in de Waddenzee een uitzondering: daar wordt de IALA-markering toegepast (§2.1.3).

Een bolvormige splitsingsmarkering staat bij de scheiding of samenkomst van vaarwaters. Bepaal ook hier eerst de kijkrichting van boven naar beneden. Rood-groen horizontaal gestreept met een rood-groene bol betekent: vaarwaters van gelijk belang. Rood boven groen betekent: hoofdvaarwater links. Groen boven rood betekent: hoofdvaarwater rechts. Volg je het hoofdvaarwater, dan behandel je de markering volgens de bovenste kleur: als een rode of groene laterale markering (§2.1.3).

• Rechts: rood, stomp, topteken zo nodig een rode cilinder. Links: groen, spits, topteken zo nodig een groene kegel met de punt omhoog. Drijf- en kopbakens hebben altijd een topteken. Bij een andere hoofdvorm geeft het topteken de vereiste vorm aan; niet elke ton heeft een topteken (§1.3.1 en §2.1).
• Losse takken van een steekbaken geven stomp aan; bijeengebonden takken spits. Twee of drie steekbakens bij elkaar geven meestal een splitsing aan. Boeien, tonnen en bakens verschillen in formaat; belangrijker vaarwater krijgt grotere markeringsvoorwerpen (§1.3).
• De drijvende splitsingsmarkering heeft altijd een topteken. Bij gelijk belang is dat een rood-groene bol. Bij hoofdvaarwater links hoort een rode cilinder; bij hoofdvaarwater rechts een groene kegel omhoog. Op sparboeien, drijf- en kopbakens komt daarbij respectievelijk een rode of groene bol (§2.1.3).
• Aanvullende markering begrenst eveneens bruikbaar vaarwater buiten de hoofdbetonning: rechts rood-wit horizontaal gestreept en stomp, links groen-wit horizontaal gestreept en spits. Controleer of die diepte voor jouw schip genoeg is (§2.2).
• Een lateraal walbaken is een driehoek: rechts rood met de punt omlaag, links groen met de punt omhoog. Bij een splitsingspunt kan een rode driehoek met de punt omlaag boven een groene driehoek met de punt omhoog staan; het eventuele licht is wit snel Iso, periode 2 s (§2.1).
• Laterale markering kan ook een kribkop, uitstekende oever of obstakel aangeven. Een ton zegt dus niet dat er aan de oeverzijde veilig water ligt. Op brede wateren kunnen gevaren ook cardinaal of als afzonderlijk gevaar zijn gemarkeerd (§2, §3 en §6). Een schip kan een obstakel aangeven met de tekens uit art. 3.25. Twee groene ruiten of lichten boven elkaar geven de vrije zijde aan. Rood boven wit geeft ook een vrije zijde aan, maar vraagt tevens bescherming tegen hinderlijke waterbeweging. Een rode bol of een rood licht, of bij de rood-witte uitvoering een rood bord of licht, geeft de niet-vrije zijde aan (art. 3.25 lid 1–2).
• Bij ijsvorming kan kwetsbare betonning in de winter worden vervangen door kleinere tonnen, sparboeien of drijfbakens van dezelfde kleur. Reken dan niet op dezelfde vorm van lichtboei of op hetzelfde licht (§1.3.5).

Onderwerp 4 van 6

Op breed water: welke kant is veilig?

Een cardinale markering gebruik je samen met je kompas.

De naam zegt aan welke kant je passeert: ten noorden van een noordcardinale markering, ten oosten van een oostcardinale, enzovoort. Kijk naar de twee zwarte kegels en de zwarte en gele kleurvlakken. Het lichaam heeft geen vaste hoofdvorm (BPR bijlage 8, §6.1).

Een afzonderlijk gevaar heeft zwart met een brede rode horizontale band en twee zwarte bollen boven elkaar. Het staat op of bij een beperkt gevaar dat je op voldoende afstand rondom kunt passeren. De markering geeft geen vaste veilige passeerafstand: bekijk het gevaar op de kaart (§6.2).

Veilig vaarwater heeft rode en witte verticale strepen. Rond de markering kun je veilig navigeren; zij kan het midden, het diepste gedeelte of een aanlooppositie aangeven. In het BPR-gebied heeft deze markering géén topteken, om verwarring met splitsingsmarkeringen te voorkomen. Volg voor dit blok deze BPR-uitvoering (§6.3).

Bijzondere markering is geel, eventueel met een geel liggend kruis. Bij een verboden gebied kan in plaats daarvan verbodsteken A.1 als cilindervormig topteken zijn aangebracht. Zij geeft bijvoorbeeld een oefengebied, baggergebied, kabel of gebied voor watersport aan. Zoek de betekenis op in de kaart en publicaties. Een gele ton betekent dus niet vanzelf dat je er mag varen. Doorgaande scheepvaart houdt deze markering aan dezelfde zijde als de gewone betonning (§4).

• Noord: zwart boven geel; beide kegelpunten omhoog; wit Q of VQ, dus voortdurend flikkerend.
• Oost: zwart-geel-zwart; kegelbasissen naar elkaar; wit Q(3) 10 s of VQ(3) 5 s.
• Zuid: geel boven zwart; beide punten omlaag; wit Q(6) + LFl 15 s of VQ(6) + LFl 10 s. Na de zes flikkeringen volgt een lange schittering.
• West: geel-zwart-geel; kegelpunten naar elkaar; wit Q(9) 15 s of VQ(9) 10 s. Denk aan de klok: oost 3, zuid 6 plus lang, west 9.
• Afzonderlijk gevaar: wit Fl(2), twee schitteringen per groep. Veilig vaarwater: wit met een langzaam karakter, bijvoorbeeld Iso 6 of 8 s, LFl, Oc of morse A (§6.2–6.3).

Onderwerp 5 van 6

Lichtkleur, ritme en haveningangen

Bepaal bij een licht eerst de kleur en daarna het karakter: hoe wisselen schijnsel en duisternis elkaar af?

De periode is één hele herhaling, inclusief alle donkere delen, in seconden. Een vast licht brandt ononderbroken en heeft een gelijkmatige sterkte. Een periodelicht herhaalt een patroon. Een groep van drie flikkeringen is iets anders dan drie losse lichten (BPR bijlage 8, §1.3.3).

Bij laterale hoofdmarkering zijn de lichten rustig: rechts rood en links groen, isofase of lang schitter. Bij een splitsing van gelijk belang is het licht wit en snel isofase, periode 2 s. Bij hoofdvaarwater links is het rood flikkerend; bij hoofdvaarwater rechts groen flikkerend. Zo onderscheid je 's nachts een splitsing van een gewone zijmarkering (§2.1).

Lichten kunnen ook op de oever staan. De laterale walbakens volgen dezelfde kleurverdeling: rood rechts en groen links. Een lichtenlijn bestaat uit een lager voorlicht en hoger achterlicht. Zie je die recht boven elkaar, dan kijk je langs de gemarkeerde as van de aanloop of vaargeul. De lichten zijn doorgaans gelijktijdig brandende periodelichten van dezelfde kleur, meestal wit; het hoge licht kan vast zijn (§2.1 en §5.3).

Een sectorlicht schijnt in verschillende richtingen met verschillende kleuren. Een witte sector geeft in het algemeen de ligging van het vaarwater aan; rood en groen dekken daarnaast gelegen ondiepten of oevers. Bepaal met de kaart wat de sectoren ter plaatse betekenen. Alleen 'ik zie wit' is te weinig om een veilige koers te kiezen (§5.4).

• Iso, isofase: licht en donker duren even lang. Oc, onderbroken: licht duurt langer dan donker. Fl, schitter: licht duurt korter dan donker. LFl, lang schitter: licht duurt korter dan donker, met een schittering van minstens 2 seconden (§1.3.3).
• Q, flikker: 50–60 flikkeringen per minuut. VQ, snelflikker: 100–120 per minuut. Een getal tussen haakjes geeft het aantal per groep aan. F betekent vast (§1.3.3).
• Kleurafkortingen: R is rood, G groen, W wit, Y geel en B zwart. Zo lees je bij een licht zowel de kleur als het karakter (§1.3.2–1.3.3).
• Bijzondere markering heeft, als zij verlicht is, geel Fl of groepschitter; niet Fl(2). Afzonderlijk gevaar heeft juist wit Fl(2). Cardinale lichten zijn wit Q of VQ (§4 en §6).
• Haveningang, invarend gezien: bakboord een rood-wit horizontaal gestreepte opstand met rood licht, stuurboord groen-wit horizontaal met groen licht. Het licht mag vast of flikkerend zijn. Dit wijkt af van het rustige karakter van gewone laterale hoofdmarkering (§7.1).
• Zonder lichten: bij het invaren rood-witte paal met rode cilinder aan bakboord, groen-witte paal met groene kegel omhoog aan stuurboord. Bij uitvaren wisselen bakboord en stuurboord; de palen blijven op hun plaats (§7.2).

Onderwerp 6 van 6

Oefen en ga verder

De beste plekken om dit onderdeel te oefenen. Als je klaar bent, breng één tik je terug naar de cursus.

• Nederlandse vaarregelsLes
• Binnenvaarttekens als achtergrondLes
• Regels voor de recreatievaartLes
• Laterale markering: vergelijk IALA met SIGNILes
• Cardinale markeringLes
• Lichtkarakters herkennenLes