Γραμμές βάσης και θαλάσσιες ζώνες της UNCLOS
1Το μάθημα με απλά λόγια
Τα όρια απόστασης μετρούν από τις γραμμές βάσης. Κάθε ζώνη δίνει διαφορετικές εξουσίες στο παράκτιο κράτος· η υφαλοκρηπίδα αφορά τον βυθό.
UNCLOS
Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) του 1982 τέθηκε σε ισχύ στις 16 Νοεμβρίου 1994. Έχει πάνω από 165 συμβαλλόμενα μέρη, μαζί με την ΕΕ. Οι ΗΠΑ δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος, αλλά δέχονται τους περισσότερους κανόνες ναυσιπλοΐας ως εθιμικό δίκαιο: κανόνες που προκύπτουν από γενική κρατική πρακτική αποδεκτή ως νομικά δεσμευτική. Η UNCLOS ορίζει τις ζώνες, τα δικαιώματα διέλευσης και τις υποχρεώσεις των κρατών σημαίας.
Γραμμές βάσης και εσωτερικά ύδατα
Τα όρια απόστασης μετρούν από τη γραμμή βάσης. Η κανονική γραμμή βάσης είναι η γραμμή της κατώτατης ρηχίας, δηλαδή της χαμηλής στάθμης κατά την άμπωτη, στους επίσημους χάρτες μεγάλης κλίμακας. Σε ακτές με βαθιές εσοχές ή συστάδες παράκτιων νησιών, το κράτος μπορεί να χαράξει ευθείες γραμμές βάσης μεταξύ σημείων. Εκτός του αρχιπελαγικού καθεστώτος, τα νερά προς τη στεριά από αυτές, όπως λιμάνια, κόλποι και εκβολές, είναι εσωτερικά ύδατα. Εκεί το παράκτιο κράτος έχει πλήρη κυριαρχία και δεν υπάρχει γενικό δικαίωμα διέλευσης.
Χωρική θάλασσα και συνορεύουσα ζώνη
Η χωρική θάλασσα φτάνει έως 12 NM από τη γραμμή βάσης· NM σημαίνει ναυτικά μίλια. Το παράκτιο κράτος έχει κυριαρχία στα νερά, στον βυθό και στον εναέριο χώρο, αλλά τα ξένα πλοία έχουν δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης. Πέρα από αυτήν, έως 24 NM από τη γραμμή βάσης, μπορεί να θεσπίσει συνορεύουσα ζώνη. Εκεί μπορεί να προλαμβάνει ή να τιμωρεί παραβάσεις των τελωνειακών, φορολογικών, μεταναστευτικών και υγειονομικών νόμων του που διαπράττονται στην επικράτεια ή στη χωρική του θάλασσα.
ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα
Η αποκλειστική οικονομική ζώνη (ΑΟΖ) φτάνει έως 200 NM από τη γραμμή βάσης. Το παράκτιο κράτος έχει δικαιώματα στους πόρους και συγκεκριμένη δικαιοδοσία· διατηρείς την ελευθερία ναυσιπλοΐας και υπέρπτησης. Η υφαλοκρηπίδα περιλαμβάνει τον βυθό και το υπέδαφος, όχι τα υπερκείμενα νερά. Συνήθως φτάνει τα 200 NM. Πέρα από αυτά, το άρθρο 76 εφαρμόζει γεωλογικά κριτήρια και περιορισμούς 350 NM ή 100 NM πέρα από την ισοβαθή των 2.500 m, τη γραμμή ίσου βάθους 2.500 m. Στις υποθαλάσσιες ράχες ισχύουν ειδικά όρια. Τα διευρυμένα όρια καθορίζονται βάσει συστάσεων της Επιτροπής Ορίων της Υφαλοκρηπίδας του ΟΗΕ.
Ανοικτή θάλασσα και Περιοχή
Πέρα από την ΑΟΖ βρίσκεται η ανοικτή θάλασσα, ελεύθερη για όλα τα κράτη. Ο βυθός πέρα από κάθε υφαλοκρηπίδα είναι η Περιοχή. Οι ορυκτοί πόροι της αποτελούν κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας και τελούν υπό τη διαχείριση της Διεθνούς Αρχής Θαλάσσιου Βυθού. Η Συμφωνία BBNJ για τη θαλάσσια βιοποικιλότητα πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας τέθηκε σε ισχύ στις 17 Ιανουαρίου 2026. Επιτρέπει θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές στην ανοικτή θάλασσα.
2Βασικά στοιχεία
- Χωρική θάλασσα
- Έως 12 NM από τη γραμμή βάσης
- Συνορεύουσα ζώνη
- Έως 24 NM από τη γραμμή βάσης
- ΑΟΖ
- Έως 200 NM από τη γραμμή βάσης
- Εκτεταμένη υφαλοκρηπίδα
- Άρθ. 76: 350 NM ή 100 NM πέρα από την ισοβαθή των 2.500 m· ειδικά όρια
- UNCLOS
- Υπογραφή το 1982, ισχύς από 16 Νοεμβρίου 1994
- Συμφωνία BBNJ
- Σε ισχύ από 17 Ιανουαρίου 2026
3Βασικά σημεία
- 1
Μέτρα τα όρια της χωρικής θάλασσας, της συνορεύουσας ζώνης και της ΑΟΖ από τη γραμμή βάσης.
- 2
Εσωτερικά ύδατα: πλήρης κυριαρχία, χωρίς γενικό δικαίωμα διέλευσης.
- 3
Χωρική θάλασσα 12 NM, συνορεύουσα ζώνη 24 NM, ΑΟΖ 200 NM.
- 4
Στην ΑΟΖ το παράκτιο κράτος ελέγχει τους πόρους· διατηρείς την ελευθερία ναυσιπλοΐας.
4Συχνά λάθη
Λάθος: Η ΑΟΖ αποτελεί τμήμα της επικράτειας του παράκτιου κράτους.
Σωστό: Η ΑΟΖ δίνει δικαιώματα στους πόρους και ορισμένη δικαιοδοσία. Η ναυσιπλοΐα παραμένει ελεύθερη, όπως στην ανοικτή θάλασσα.
Λάθος: Η χωρική θάλασσα μετριέται από την ακτογραμμή στην πλημμυρίδα.
Σωστό: Μετριέται από τη γραμμή βάσης: συνήθως τη γραμμή κατώτατης ρηχίας ή ευθείες γραμμές βάσης όπου επιτρέπονται.
Λάθος: Στη συνορεύουσα ζώνη το παράκτιο κράτος μπορεί να επιβάλλει όλους τους νόμους του.
Σωστό: Οι εξουσίες αφορούν τελωνειακούς, φορολογικούς, μεταναστευτικούς και υγειονομικούς νόμους, για πρόληψη ή τιμωρία παραβάσεων στην επικράτεια ή στη χωρική του θάλασσα.
5Πρακτικό σενάριο και κλειδιά εξετάσεων
Το πλοίο σου βρίσκεται 18 NM από τη γραμμή βάσης του παράκτιου κράτους, έξω από τη χωρική του θάλασσα αλλά μέσα στη θεσπισμένη συνορεύουσα ζώνη του. Το τελωνείο διατάζει να σταματήσεις, αφού παρατήρησε παράνομη μεταφορά εμπορευμάτων μέσα στη χωρική θάλασσα. Μπορεί να επέμβει;
Δες την απάντηση
Ναι. Είσαι μέσα στη θεσπισμένη συνορεύουσα ζώνη, εντός 24 NM από τη γραμμή βάσης. Το άρθρο 33 επιτρέπει τελωνειακή επέμβαση για τιμωρία παράβασης στη χωρική θάλασσα του κράτους. Συμμορφώσου και κατέγραψε τα γεγονότα. Αυτές οι εξουσίες δεν καλύπτουν παράβαση σχετική με αλιευτικά εργαλεία· στα ίδια νερά μπορεί να ισχύουν χωριστές εξουσίες για τους πόρους της ΑΟΖ.
Κλειδιά εξετάσεων
- Γραμμή βάσης: γραμμή κατώτατης ρηχίας· ευθείες γραμμές σε ακτές με εσοχές.
- Χωρική θάλασσα 12 NM (κυριαρχία)· συνορεύουσα ζώνη 24 NM (τελωνεία, φορολογία, μετανάστευση, υγεία).
- ΑΟΖ: δικαιώματα στους πόρους έως 200 NM· εκτεταμένη υφαλοκρηπίδα: βυθός/υπέδαφος, όρια άρθρου 76 και εξέταση από επιτροπή του ΟΗΕ.
- Ανοικτή θάλασσα ελεύθερη για όλους· η Περιοχή υπό τη Διεθνή Αρχή Θαλάσσιου Βυθού· BBNJ σε ισχύ από 17 Ιανουαρίου 2026.
Ολοκλήρωσε αυτή την υποενότητα
Όταν τη διαβάσεις, απάντησε σε τρεις ερωτήσεις. Με τρεις σωστές απαντήσεις ολοκληρώνεις την υποενότητα. Δεν αρκεί να ανοίξεις μόνο τη σελίδα.
Οι σημειώσεις μου για αυτή την υποενότητα
Καμία σημείωση